opinie Gezondheidszorg was in de verkiezingscampagne terecht een van de belangrijkste onderwerpen. Het ministerie van volksgezondheid heeft met afstand de grootste begroting: zo'n 80 miljard euro. De zorguitgaven nemen ook nog eens met 5 procent per jaar toe. Dat is te veel in een land met ruim 1 procent economische groei. De zorg dreigt alle andere overheidsuitgaven weg te drukken.

Maar de zorg levert ook veel op. Rigoureus snijden in de zorg is schadelijk voor goede gezondheidszorg, voor de arbeidsproductiviteit en voor de inzetbaarheid van oudere mensen bij vrijwilligerswerk, bij de zorg voor kleinkinderen, et cetera. Hoe komen we uit dit dilemma?

De manier van betalen door zorg- aanbieders en de organisatie van de sector dienen meer op kwaliteit en gezondheidswinst gericht te worden, met artsen in samenspel met verzekeraars in de centrale rol. Het onlangs verschenen Visiedocument van de Orde van medisch specialisten, het Ser-advies en het rapport 'Kwaliteit als medicijn' van onderzoeksbureau Booz&Co geven de contouren van zo'n aanpak aan. Kwalitatief goede zorg voorkomt overbehandeling, onnodige complicaties en onnodige ziekenhuisverwijzingen.

Als een apotheker de tijd krijgt om erop toe te zien dat mensen niet te veel en soms schadelijke medicijnen innemen, scheelt dat veel ziekenhuisopnamen. Als zij letten op therapietrouw, neemt het aantal complicaties bij chronische aandoeningen behoorlijk af en dalen de kosten. Als huisartsen investeren in goed georganiseerde en samenhangende zorg voor mensen met diabetes, COPD of hartaandoeningen, dan hebben die patiënten minder klachten en maken ze minder gebruik van de zorg. Als specialisten meer tijd krijgen om samen met de patiënt na te gaan of een behandeling wel zinvol is, dan kan het aantal onnodige en dure verrichtingen met 25 tot 30 procent afnemen. Ingetogen behandelen behoedt vaak voor schade en complicaties en kan levensverlengend zijn. Belangrijkste daarbij: informeer de patiënt en laat hem of haar zelf keuzes maken. De zorg is op veel fronten nog te verbeteren, en dat levert ook besparingen op. Die kunnen oplopen tot zo'n 6 miljard per jaar.

Maar het gaat niet vanzelf. Op de eerste plaats moeten we zorgkwaliteit en bestede tijd gaan belonen en niet alleen het aantal verrichtingen. Op de tweede plaats moet de zorg ook anders worden georganiseerd. Verzekeraars zullen vooral moeten samenwerken met die artsen en ziekenhuizen die voor kwaliteit willen gaan en die daarmee minder omzet op de koop toe nemen. Juist zij zouden bij de contractering een streepje voor moeten krijgen. Veel huisartsen willen verzekeraars daarbij helpen door hun patiënten te verwijzen naar collega's en ziekenhuizen die niet voor de omzet gaan. Per saldo neemt dan de capaciteit af bij die ziekenhuizen die niet anders willen gaan werken. Die afbouw is dan geen ruwe bezuiniging, maar uitkomst van kwaliteitsverbetering. Potentiële regeringspartijen die voor die koers kiezen, zullen vóór de verkiezingen van het CPB te horen hebben gekregen dat de financiële opbrengsten met een kwaliteitsagenda niet te garanderen vallen. Het is te afhankelijk van gedragseffecten en niet hard in te boeken. Dat is anders bij het verhogen van het eigen risico, bij het verkleinen van het basispakket, bij budgettering of bij het saneren van kleine ziekenhuizen. Dat is begrijpelijk, maar jammer. Want het is misschien niet nodig om hard te snijden.

De onderhandelende partijen zouden er daarom voor kunnen kiezen om zorgverzekeraars en zorgaanbieders twee of drie jaar de kans te geven om de kwaliteitsagenda uit te werken en in praktijk te brengen. Als hen dat overtuigend lukt, dan komt er geen saneringsprogramma. Maar lukt het niet, dan moeten we in 2015 wel overgaan tot pakketverkleining, budgetteren, en eigen bijdragen. Zo kunnen potentiële regeringspartijen financieel geloofwaardig blijven en worden verzekeraars en zorgaanbieders gestimuleerd om meetbaar en niet vrijblijvend voor kwaliteit en kostenvermindering te gaan.

Het is een verloren kans als deze kosten- en kwaliteitsslag in de zorg op voorhand, puur om rekentechnische redenen, niet wordt opgepakt. Verschralen of goede en goedkope zorg, dat is de keuze waar de politiek voor staat.