Bos, van draaikont naar standvastig

opinie Het WikiLeaks-nieuws was minder explosief dan verwacht, maar met een beetje aandikken kom je een heel eind. Zo wist ’Nieuwsuur’-presentator Twan Huys te melden dat koningin Beatrix vindt dat ’we’ niet uit Afghanistan moeten vertrekken. In Trouw konden we lezen dat dit een uitleg is die de Amerikaanse ambassadeur aan de woorden van het staatshoofd heeft gegeven.

Defensie-specialist Ko Colijn tikte Huys op de vingers voor zijn gekleurde weergave. Hare Majesteit heeft het gehad over ’the way to go forward in Afghanistan’, sprak hij, en dat is iets anders dan ’we moeten in Uruzgan blijven’. De ingreep van Colijn was terecht. Juist de koningin, die zich nooit kan verdedigen, moet kunnen rekenen op een uiterst zorgvuldige verbreiding van haar visie. Zeker als die uit uitgelekte documenten komt.

’Nieuwsuur’ maakt zich vaker schuldig aan de vermenging van feit en interpretatie. In september zei informateur Tjeenk Willink dat als de formatie weer zou mislukken, dat de geloofwaardigheid van de betrokkenen geen goed zou doen. In een één-tweetje met Ferry Mingelen maakte Huys daarvan dat Rutte van de informateur een laatste kans kreeg om premier te worden. Deze uitleg ging in de media een geheel eigen leven lijden en Tjeenk Willink was er nijdig over. Begrijpelijk, want hij had de ’laatste-kans-vraag’ zelfs niet willen beantwoorden. Sterker, de PvdA-informateur had de indruk dat hij niet eerder ’zoveel open deuren had ingetrapt als juist deze middag’.

Ook bij WikiLeaks vlogen de interpretaties ons om de oren. Eentje was wel heel opvallend. Terwijl Wouter Bos in de uitgelekte documenten grofweg wordt afgeschilderd als de hardst te kraken noot in het Afghanistan-debat, wist de publieke omroep er voor de oud-PvdA-leider een compliment uit te distilleren. Mingelen: „Misschien is Bos wel blij met dit beeld. Hij stond altijd bekend als een draaier, maar nu wordt hij toch neergezet als standvastig.”

Dominique van der Heyde van het ’NOS Journaal’ was dat helemaal met haar collega eens. Bos was altijd tegen ’Afghanistan’ geweest, zei ze, dus consistent. Interessant om af te wachten waartoe deze omroepbrede interpretatie zal kunnen leiden. Een comeback van Bos nu zijn opvolger Cohen zo zwaar onder vuur ligt?

Het aardige is dat je de WikiLeaks-cables net zo goed kunt lezen als een bevestiging van de vermeende draaikonterij van Bos. Zo meldde NRC Handelsblad dat VS-ambassadeur Hartog Levin nog in september 2009 van de PvdA-leider een telegram kreeg dat ’Nederland na 2010 waarschijnlijk in Afghanistan zou blijven, maar vermoedelijk niet in Uruzgan’. Het is maar welk document je eruit pikt om je interpretatie kracht bij te zetten.

Los van de interpretaties geven de cables vooral een onthullend en opwindend inkijkje in de wereld van de Amerikaanse diplomatie. Hoe topambtenaren grenzen overschrijden in hun adviezen aan Washington en hoe de VS-ambassade in Den Haag een, zoals Colijn het niet zonder bewondering uitdrukte, ’professionele lobby bedrijft om stil van te worden’.