Eindelijk is er oplosplastic

„Wij weten niet zoveel van plastics.” Juist daarom, denken chemici Alberts en Rothenberg, ontwikkelden zij een plastic dat zo op de composthoop kan. Een materiaal zo simpel, dat iedereen er overheen heeft gekeken.

Een nieuw, volledig biologisch afbreekbaar plastic hebben ze ontwikkeld, de chemici Albert Alberts en Gadi Rothenberg van de Universiteit van Amsterdam. Het plastic kan in de groene container of op de composthoop achterin de tuin. De patentaanvraag is in behandeling.

Een collega steekt zijn hoofd om de hoek van de deur: „Maar er zitten geen peptide-bindingen in?”

„Nee”, antwoordt hoogleraar duurzame chemie Rothenberg, „geen peptide-bindingen.” Totdat de patentaanvraag is afgehandeld, zwijgt het duo over de precieze samenstelling en productie van het plastic.

Over mogelijke toepassingen vertellen zij wel volop. Het plastic is er in drie vormen: een kunsthars, een soort schuim en hard plastic. Het is, volgens beide onderzoekers, het eerste in zijn soort dat biologisch afbreekbaar is.

Rothenberg klopt op de formica tafel waar hij aan zit: „Dit zijn papiervezels, samengeplakt met een kunsthars. Nu kun je deze tafel niet zomaar in brand steken, want dan komen er allerlei schadelijke stoffen vrij die in de kunsthars zitten. Als je onze kunsthars zou gebruiken, gebeurt dat niet.”

Als schuim vormt het plastic een wit, hard blok met een open structuur en kan het, volgens Rothenberg, pur- en piepschuim vervangen in de bouw of verpakkingsindustrie. In de derde vorm, hard plastic, lijkt het materiaal op plexiglas. „Je kunt er bijvoorbeeld wegwerpbestek of speelgoed van maken. Het plastic is wel altijd hard, dus voor rubberen badeendjes is het niet geschikt”, zegt Rothenberg.

Er is nog een reden waarom uit het plastic geen badeendjes gemaakt zullen worden: het materiaal lost op in water. „De drijvende plastic afvalhoop in de Stille Oceaan zou met ons plastic niet bestaan, omdat al dat plastic zou oplossen.”

De afbraakproducten zijn niet schadelijk, volgens de chemicus. „Je kunt het plastic in principe gewoon eten. Niet dat het smaakt, maar het is niet giftig. Je kunt het maken uit planten, bijvoorbeeld landbouwafval. Er zitten dus alleen plantaardige materialen in”, vertelt hij.

Waarin het plastic uiteenvalt, wil het duo nog niet zeggen, zo middenin de patentaanvraag. „Nee”, zegt Alberts resoluut, „Daaruit kun je ook afleiden waaruit het plastic is opgebouwd.”

Wat de wetenschappers wel willen loslaten is dat het plastic niet heel ingewikkeld in elkaar zit en ook het idee niet heel moeilijk is. „Misschien is het wel zo simpel dat iedereen er overheen heeft gekeken”, oppert Alberts.

Plastic is een chemisch uitstapje voor de onderzoekers. Normaal gesproken houden zij zich op de universiteit bezig met de ontwikkeling van katalysatoren, die chemische processen efficiënter en daarmee duurzamer doen verlopen.

Rothenberg: „Wij weten niet zoveel van plastics. Toen wij een collega vertelden wat we hadden gedaan, zei hij dat geen enkel zichzelf respecterend polymeerchemicus dit ooit had geprobeerd. Waarom precies niet, is een heel technisch verhaal, maar het komt erop neer dat wij dit niet wisten en het gewoon geprobeerd hebben.”

Rothenberg houdt van uitstapjes buiten zijn eigen vakgebied. „Albert en ik zijn allebei een beetje excentriek. Wij houden ervan om gekke dingen te doen. En soms vind je dan plotseling iets. Het staat ook bovenaan de website van onze groep: we doen onderzoek en tegelijkertijd maken wij heel veel lol.”

Of hun ontdekking ook daadwerkelijk op de markt komt, weten de onderzoekers nog niet. Rothenberg: „We zijn heel realistisch. De patentaanvraag wordt denk ik wel toegekend, maar slechts één op de twintig patenten mondt uit in een commerciële onderneming. De kans dat een ontdekking echt groot wordt, is nog veel kleiner: één op duizend. Je moet echt beter presteren dan de huidige materialen, of minstens net zo goed. En even duur of goedkoper, anders is het een mooi idee, komt er een wetenschappelijk artikel van en dat is het dan.”

Hoewel het onderzoek naar de economische haalbaarheid nog moet komen, heeft Alberts goede hoop. „De grondstoffen zijn niet duurder dan de aardoliederivaten waaruit plastic nu wordt gemaakt. Ik verwacht ook niet dat het productieproces duurder zal uitvallen. Wij hebben, net als de huidige plasticindustrie, geen bijzondere omstandigheden nodig om ons plastic te maken.”

Rothenberg wil het nog geen hoogtepunt in zijn wetenschappelijke carrière noemen: „Ik heb al twee bedrijven opgestart uit eerdere vindingen. Maar het is altijd leuk om de eerste te zijn die iets maakt.”

De eerste ontdekking van Gadi Rothenberg die in een bedrijf is geëindigd, is een filter dat de kwaliteit van bijvoorbeeld grond- en drinkwater in de gaten houdt. Het bedrijf, Sorbisense, loopt goed en groeit, vertelt de chemicus. Het tweede bedrijf, Yellow Diesel, is jonger en moet zich nog bewijzen. De ontdekking die hieraan ten grondslag lag, is een katalysator die de productie van biodiesel en de winning van energie uit biomassa efficiënter maakt.

Alberts, die in twee laboratoria van Nobelprijswinnaars heeft gewerkt, wil het plastic wel een hoogtepunt noemen. Als chemicus dan. Rothenberg surft naar YouTube. „Heb je al gezien dat Alberts ook een rockartiest is? Er wordt zelfs een biografie over hem geschreven.”