’Banken worstelen met mensenrechten’

amsterdam – - Veel Nederlandse banken weten zich geen raad met schendingen van mensenrechten door bedrijven waarin zij beleggen. Dat concludeert de Eerlijke Bankwijzer op basis van een eigen onderzoek naar de relatie tussen negen Nederlandse banken en drie geselecteerde bedrijven in de olie- en mijnbouwsector.

De Eerlijke Bankwijzer is een initiatief van Oxfam Novib, Amnesty International, FNV Mondiaal en Milieudefensie. Later voegde ook de Dierenbescherming zich bij het collectief, dat onlangs zijn tweejarig bestaan vierde. Afwisselend doen de initiatiefnemers onderzoek naar de gedragingen van Nederlandse banken op een voor hen relevant thema. Dit onderzoek naar mensenrechten is uitgevoerd door Amnesty International, en is het vierde praktijkonderzoek dat in de afgelopen twee jaar is gepubliceerd.

Voor het onderzoek keek Amnesty specifiek naar de relatie van banken met drie bedrijven: olieconcern Shell, en de mijnbouwbedrijven Vedanta Resources en Barrick Gold. Shell wordt door Amnesty aan de kaak gesteld vanwege grootschalige vervuiling, afvaldumping en het affakkelen van gas in de Nigerdelta. Vedanta en Barrick worden in verband gebracht met mensenrechtenschendingen in respectievelijk India en Papoea-Nieuw-Guinea.

Net als bij eerdere onderzoeken hebben de banken langdurig overleg gevoerd met de partijen van de Eerlijke Bankwijzer over hoe het onderzoek zou worden opgezet en gepresenteerd, zo melden betrokkenen. Het oorspronkelijke idee om vooral te kijken naar kredietverlening door banken (wat een directere relatie betekent dan een belegging), haalde het daarbij niet.

De Eerlijke Bankwijzer rangschikt de banken nu op basis van hun acties om de situatie bij de genoemde bedrijven te verbeteren. Als er wel in belegd wordt, maar verder geen actie wordt ondernomen wordt de laagste score gehaald. Alleen volledige uitsluiting van beleggingen in de bedrijven levert de hoogste score op.

Van de banken haalt alleen staatsbank ABN Amro de laagste score die in het onderzoek mogelijk is. De bank belegt via dochterbedrijven in alle drie de ondernemingen. Een woordvoerder bevestigt dat de bank de bedrijven niet aanspreekt op misstanden. „Wij voeren een actief beleid om bedrijven aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Maar de beleggingen die wij in deze bedrijven houden zijn zo klein, dat wij het niet opportuun vinden om ze extra aan te spreken.”

ING en Aegon Bank beleggen eveneens in de bedrijven, maar scoren net iets hoger. Zij stellen de bedrijven wel aan te spreken op de mensenrechtenschendingen, maar kunnen dat verder niet staven. Bovendien zijn de gesprekken vrijblijvend omdat er geen consequenties zijn als de bedrijven zich niets van de kritiek aantrekken. Rabobank belegt niet in Vendata, en scoort hoger omdat de gesprekken gedocumenteerd zijn.

ASN, Triodos en Friesland Bank scoren het hoogste in het onderzoek: zij sluiten beleggingen in alle drie de bedrijven uit omdat dit in zou druisen tegen de eigen regels met betrekking tot mensenrechten en duurzaamheid.

SNS Bank sluit de mijnbouwbedrijven eveneens uit, maar belegt wel in Shell. Daar vind volgens de Eerlijke Bankwijzer een regelmatige dialoog plaats om op verbeteringen aan te dringen, maar zonder de eventuele consequentie om de belegging te beëindigen als er niets verandert.