Twisten over een CO2-lek

Het kabinet-Rutte wil CO2 opslaan in de bodem. Is dat veilig? Wetenschappers kijkers met argusogen naar Weyburn (Canada) waar het grootste CO2-opslagproject ter wereld is. Het lekt er, zeggen bewoners. Maar dat is lang niet zeker.

Op de eindeloze prairies in West-Canada staan naast de duizenden ja-knikkers die olie naar boven halen, kleine kunststoffen huisjes die via felgeel gekleurde pijpen koolstofdioxide (CO₂) in de olievelden injecteren. Dat gebeurt om moeilijk bereikbare olieresten uit het poreuze gesteente te persen.

Zo is het olieveld bij Weyburn, in het zuiden van de provincie Saskatchewan, uitgegroeid tot het grootste CO₂-opslagproject ter wereld. Maar Weyburn lekt, zeggen boeren ter plekke, en wijzen op het gevaar voor de gezondheid. De pers aldaar doet er uitgebreid verslag van, want Weyburn is een met veel publiek geld gesteund prestigeobject.

CO₂-opslag is een van de pijlers van het Canadese klimaatbeleid. De hele wereld kijkt mee hoe het gaat. Een mogelijk lek heeft consequenties die Weyburn en zelfs Canada te boven gaan. In Nederland, waar CO₂-opslag in Groningen en Drenthe op de agenda staat, krijgen politici inmiddels de kriebels.

Jane en Cameron Kerr klagen al jaren over poeltjes met bubbelend en schuimend water, een ongekende algengroei en zelfs dode dieren in de buurt van het water. Onderzoeken van het verantwoordelijke energiebedrijf Cenovus en de universiteit van Saskatchewan stellen dat er geen gas kan ontsnappen uit de olielaag die zich op 1400 meter diepte bevindt.

Onlangs bracht een onderzoeksbureau, dat is ingehuurd door de familie Kerr, echter naar buiten dat het CO₂-gehalte in de grond bij Weyburn veel hoger dan gemiddeld is. Bovendien komt de isotopensamenstelling (een soort handtekening) van dit CO₂ overeen met het CO₂ dat in het Weyburn-veld wordt geïnjecteerd. Cenovus koopt de koolstofdioxide in bij een chemie- en meststoffenfabriek in Beulah, net over de grens in de Amerikaanse staat Noord-Dakota.

Onderzoekers van het Petroleum Technology Research Center (PTRC) in de hoofdstad Regina wijzen erop dat de door de Kerrs ingehuurde onderzoeker gelijk heeft. Dat wil echter niet zeggen dat het CO₂ in de bodem bij Weyburn inderdaad het ingekochte gas is. Het gas dat van nature in de bodem zit lijkt er erg op. Ook is het normaal in het zuiden van Saskatchewan dat het in dergelijke grotere concentraties voorkomt, aldus het onderzoekscentrum dat al sinds 2001 de grond bij Weyburn in de gaten houdt. De conclusie dat het gemeten gas ook werkelijk het geïnjecteerde gas is, kan je dus niet trekken, aldus het PTRC.

Malcolm Wilson leidt het Instituut van energie en milieu van de universiteit van Saskatchewan, en is nauw betrokken bij het wel en wee van het Weyburn-veld. Hij mailt vanuit zijn kantoor in Regina dat de actie van het boerenechtpaar Kerr ’geldgedreven is’. Ze zouden uit zijn op schadevergoeding, aldus Wilson, een gerespecteerd klimaatwetenschapper en lid van het IPCC, de klimaatcommissie van de Verenigde Naties.

Het adviesbureau Ecojustice heeft de klacht van de Kerrs en de uitkomst van het door hen in gang gezette onderzoek omarmd en gebruikt om herrie te maken, denkt Wilson. „Dat doen Ecojustice en verwante milieugroepen wel vaker”, stelt hij in zijn mail. „Ze hebben een eigen agenda en staan onder meer bekend om hun voortdurende aanvallen op de oliewinning uit de teerzanden in de provincie Alberta. Maar ze hebben wat Weyburn betreft niets in handen. Het is armzalige wetenschap, met verkeerde interpretaties gebaseerd op een beperkt aantal gegevens.”

Maar als het wel waar is, en de CO₂ die is geïnjecteerd in het Weyburn-veld begint weg te lekken, wat betekent dat dan voor de Nederlandse plannen met CO₂-opslag? TNO-onderzoeker Jan Brouwer vindt het vanuit Nederland ’lastig’ om iets te zeggen over mogelijke lekken in Weyburn. Hij zegt wel te weten, via contacten in Canada met onder anderen Malcolm Wilson, dat er in de afgelopen tien jaar geen aanwijzingen zijn dat zich CO₂-lekken hebben voorgedaan. „Toen er sprake was van CO₂-injecties in het Weyburn-veld hebben, naast PTRC, vele onderzoeksinstellingen in de wereld belangstelling getoond. Ook bij TNO hebben we gezegd: Dat willen we volgen. Het is ook een tijdje gebeurd. Weyburn wordt vanaf het begin van de CO₂-injecties permanent gemeten en gemonitord.”

Brouwer neemt deel aan CATO-2, een programma dat in Nederland de mogelijkheden van CO₂-opslag onderzoekt. „CO₂ is erg lastig te meten. Het verschilt per seizoen. Er zijn zelfs verschillen in dag en nacht. Er zijn zo veel variaties mogelijk.

„Neem de situatie bij Barendrecht waar ooit plannen waren om CO₂ op te slaan. Er zijn rondom Barendrecht zo veel schoorstenen die CO₂ uitstoten, wel duizend maal zo veel CO₂ als er ooit zou worden opgeslagen, dat bij een eventueel lek lastig is vast te stellen waar dat gas vandaan komt. Wat ik in de Canadese rapporten heb gezien aan CO₂-concentraties – ook in die van het echtpaar Kerr – zijn cijfers die weinig afwijken van wat normaal is in de regio van Weyburn. Dat wil niet zeggen dat er geen lek is. Het vraagt om nader onderzoek.”

Nederland wil CO₂ opslaan in oude gasvelden. „Dat is anders dan in een olieveld als Weyburn”, zegt Brouwer. „Olie en gas ontstaan samen. Als zo’n veld wordt ontdekt en er zit geen gas in dan is dat gas al ontsnapt. Zit er wel gas dan wijst dat erop dat gedurende lange tijd het reservoir heeft bewezen gasdicht te zijn. Dus niet élk olie- en gasreservoir is geschikt voor CO₂-opslag. Nederland is daarom lastig te vergelijken met wat er nu in Canada gebeurt.”

Inmiddels worden politici in Noord-Nederland onrustig van het idee dat velden waarin CO₂ wordt opgeslagen, kunnen gaan lekken. Het kabinet-Rutte wil in Drenthe en Groningen CO₂ gaan opslaan in lege gasvelden. Volgens het Drentse Statenlid Ruud Fokkens (PvdA) wijst de situatie in Canada er nog maar eens op dat twijfels over de veiligheid van de opslag terecht kunnen zijn.

„Niet alleen in Canada is er iets aan de hand. In Finland is onlangs de bouw van twee kolencentrales stilgelegd omdat de betrokken energiebedrijven geen garanties konden krijgen van beheerders dat die CO₂ ook na lange tijd nog veilig in de grond blijft zitten. Die garanties zijn nodig. Het moet niet alleen over tien jaar veilig zijn, maar ook over honderd jaar. Ik wil niet klakkeloos afgaan op beweringen dat het wel veilig is. Ik ben gesterkt in het idee: bezint eer ge begint.”