Niemand is een klier voor zijn plezier

Ook de ouderenzorg kent haar Brandons: onhandelbare dementerenden die agressief zijn en er soms op los meppen. Het verpleeghuis zoekt vaak zijn toevlucht in vastbinden of het geven van psychofarmaca. Maar die laatste hebben een beperkt effect en veroorzaken ernstige bijwerkingen. Beter is het de oorzaak van het probleemgedrag aan te pakken. Want niemand is een klier voor zijn plezier.

Dat kwam gisteren naar voren op een bijeenkomst in Utrecht voor artsen en verzorgenden van dementerende ouderen. Ruth Pel-Littel van Vilans, een kenniscentrum voor langdurige zorg, deed verslag van een pilotproject in dertig verpleeghuizen. Daar werd bij onhandelbare bewoners gekeken naar de werkelijke aard van hun problemen. Vervolgens werd, al dan niet in samenspraak met familie, naar een oplossing gezocht en werden er binnen het team duidelijke afspraken gemaakt.

Dat bleek te werken, want het probleemgedrag van de betrokken bewoners nam overal af, variërend van 25 tot 60 procent. Bovendien waren deze bewoners minder angstig dan toen met het project begonnen werd.

Vaak werden simpele veranderingen toegepast, die meestal niet met de bewoner, maar met de omgeving te maken hadden (zie kader). Verzorgers voelden zich bekwamer en beter toegerust om met onhandelbare dementerenden om te gaan. Tenslotte was het heikele onderwerp binnen het team niet langer taboe.

Martin Smalbrugge, specialist ouderengeneeskunde en onderzoeker bij VUmc, hamerde tijdens de bijeenkomst op het belang van een goede diagnose voordat artsen naar pillen grijpen. Ruim twee derde van de dementerende ouderen in de verpleeghuizen slikt psychofarmaca. Bij 86 procent gebeurt dat op aandringen van de zorg, bij 17 procent vraagt de familie om medicatie.

De bijwerkingen van psychofarmaca zijn aanzienlijk, terwijl de effecten niet groot zijn, schetste Smalbrugge. Patiënten hebben een verhoogde kans op sufheid, vallen, slikproblemen, parkinson-verschijnselen en longontsteking. Bij het gebruik van antipsychotica is er de eerste drie maanden een behoorlijke kans op een beroerte of zelfs op plotseling overlijden.

Niet dat psychofarmaca verboden moeten worden in de verpleeghuizen, vindt Smalbrugge. Bij een acuut delier (verwardheid) of bij depressiviteit kunnen ze zeker werken. Maar bij dementerenden die voortdurend gekke of vieze dingen roepen of claimend gedrag vertonen, hebben ze geen zin. „Dan moet je naar de oorzaak kijken, en niet naar de pillen grijpen.”