Gewoon weer even kind zijn

Het asielzoekerskind is slecht af in Nederland, aldus Unicef. Hun rechten op privacy, onderwijs, spelen en een goede gezondheid staan onder druk. Op de Internationale dag van de rechten van het kind belicht Trouw het vluchtelingenkind. Verslaggevers gingen naar een workshop rappen in Katwijk en een asielschool in Leersum.

’Ik voel me net Zwarte Piet”, zegt de Afghaan Mo (14 jaar), als hij stoeit met rijmwoorden voor zijn rap: „Coole Piet die Sinterklaasgedichtjes schrijft.”

Even later heeft hij inspiratie, het lege witte vel wordt vol gekrast. Het wordt een rap voor zijn juf die bijna jarig is. „Ik zit in een vette flow. Juf dit is mijn kado.”

„Ik woon hier in een azc, ik maak heel veel zaken mee. We hebben hier een kleine kamer, ik sla mijn broer altijd met een hamer”, rapt Rahim (13). De druk kan hoog zijn als je de hele dag op elkaars lip zit, de spanning is soms om te snijden, weet rapdocent Simon Rijsdam. „Het rijmt wel, het is prima gevonden”, zo complimenteert hij de Afrikaanse jongen. „Maar ik vind zo’n agressieve tekst toch niet zo’n goed idee.”

Ze komen van ’onveilig Verweggistan’, zochten asiel en kwamen terecht in ’winderig Niemandsland’. De gevoelstemperatuur is altijd ijzig koud aan de 1e Mientlaan, waar de buren van het asielzoekerscentrum de politiehondenvereniging en vliegkamp Valkenburg zijn. De lucht is onheilspellend, de omgeving onherbergzaam. In azc Katwijk wonen 570 asielzoekers die hoopten op een betere toekomst, maar nu vrijwel uitgeprocedeerd zijn en geen hoop meer over hebben.

Stichting de Vrolijkheid, de organisatie achter de rapworkshop, kreeg deze week de Janusz Korczak-prijs 2010. De Joodse Pool (1878-1942) uit een welgestelde familie legde zijn goedbetaalde baan als kinderarts neer en werd directeur van een weeshuis. Samen met ’zijn kinderen’ kwam Korczak om het leven in vernietigingskamp Treblinka. In 1982 is de Korczak Stichting in Nederland opgericht om het werk van de weldoener voort te zetten, voor de rechten van kinderen te blijven strijden.

Volgens het juryrapport wordt het werk van de Vrolijkheid gekenmerkt door respect voor de rechten, de eigen belevingswereld en de eigen inbreng van kinderen: „Men geeft op creatieve en vernieuwende manier vorm aan het leven van kinderen.”

„Deze jonge vluchtelingen hebben indringende ervaringen achter de rug en ook hun bestaan in Nederland is vaak lang onzeker. De Vrolijkheid zet zich in die situatie in, neemt kinderen serieus en benadert ze niet als slachtoffers. Ze laat zich inspireren door de eigen veerkracht en wereld van deze kinderen. Door middel van kunst in de vorm van theater, dans en muziek kunnen kinderen en jongeren hun eigen verhaal vertellen, zelfvertrouwen en talent ontwikkelen”, zo wordt de prijswinnaar lovend omschreven.

De Vrolijkheid – een particulier initiatief gesteund door onder meer de Nationale Postcode Loterij – bezorgt in bijna alle 56 Nederlandse azc’s kinderen in hun ’troosteloze leven in een azc toch wat vrolijkheid’. „Wij zorgen voor een veilige plek voor vluchtelingenkinderen om weer even kind te kunnen zijn”, stelt directeur en oprichter Fronnie Biesma.

„Sommige kinderen wonen al bijna hun hele leven in een azc. Als je die kamertjes ziet waar ze met hele families in gepropt worden... ”, zegt rapdocent Rijsdam. „Het is logisch dat ze stuiterend van de energie binnenkomen. Dan laat ik ze eerst even uitrazen.”

Een op de drie vluchtelingen die naar Nederland komen, is jonger dan achttien jaar. De rappers in spe van het Katwijkse azc komen uit oorlogsgebieden als Irak, Iran, Afghanistan, Azerbeidzjan, Somalië, Soedan, Angola, Guinee of Burundi. „Kinderen zijn de blinde vlek in het beleid en de opvang van asielzoekers”, zegt directeur Biesma. „Gevluchte kinderen hebben volgens de rechten van het kind juist extra zorg en aandacht nodig. Ze hebben recht op een omgeving die bevorderlijk is voor hun gezondheid, zelfrespect en waardigheid.”

„Deze kinderen hebben dingen gezien en meegemaakt die niet voor kinderogen bestemd zijn. In hun geboorteland, maar vervolgens ook hier in de azc’s. Bijvoorbeeld onzekerheid, angst, de stress rond uitzettingen”, vervolgt Biesma. „Natuurlijk moeten we investeren in deze kinderen, of ze mogen blijven of niet. We moeten ze de kans geven op te groeien tot gezonde volwassenen die vertrouwen hebben in zichzelf, in ons en de wereld om hen heen.”

Simon Rijsdam, een Haagse Polynesiër, werd benaderd om in het azc capoeira-lessen te geven – een Afro-Braziliaanse bewegingskunst, een combinatie van dans, muziek, gevechtssport, zelfverdediging en acrobatie. „Sommige jongens vonden dat motorisch lastig, anderen vonden het niet stoer genoeg.” Dansleraar Rijsdam werd ’rapper Simon’.

De kinderen (van 8 tot 14 jaar) spelen, schreeuwen, pesten, rennen en rappen. „We zijn vorig jaar met zes jongens begonnen”, zegt Rijsdam. „Maar sinds ze als ’Leeuw-boys’ met hun eigen rap en gave clip op YouTube staan en ze er hier twee weken geleden op een groot feest bij hun optreden bijna het dak afbraken, zijn het local heroes. Nu wil iedereen meedoen.”

Een nieuwe ronde, nieuwe kansen, een nieuwe rap schrijven. Vandaag zijn er voor het eerst ook meiden bij de workshop. Er zijn er vijf, ze zoeken hun eigen tafeltje en buigen zich over lege A4’tjes. Eerst moeten ze een naam bedenken. Het wordt, na flink wat gekletst, gekibbel en gegiechel: Gangster Girls. De helft van de workshop is allang voorbij, er staat nog geen woord op papier.

„Je staat op je slippers te rappen. Da’s niet cool”, wijst Khalil, de jongste van het stel, de twee koppen grotere Abdi terecht. Khalil heeft de hele workshop nog geen tel stil gezeten, geen woord opgeschreven. „Khalil gaat straks freestylen”, zegt Rijsdam lachend.

De Vrolijkheid werkt volgens de eigen filosofie van de vijf V’s: Vrolijkheid, Vertrouwen, Veiligheid, Veerkracht en Verhaal. Dat is de kracht van kunst en creativiteit, de mooie kanten van het vrolijke werk, stellen ze bij de stichting. Muziek kan troosten, kunst geeft ruimte om zonder taal toch je verhaal te vertellen, je kunt je eigen wereld scheppen en daarin een held zijn. Je kunt, volgens de Vrolijkheid, wegdromen: „Ver weg van de kafkaëske wereld van azc’s.”

Helemaal aan het eind van de workshop verzamelen de rappers zich bij de microfoon om de eerste zinnen van hun ’vette track’ in te zingen. De een haast fluisterend, de ander met veel bravoure.

Dan is het tijd om te gaan eten. Thuis, in het azc. De Leeuw-boys en de Gangster Girls rennen door de donkere gangen van de voormalige luchtmachtkantine. Ze stuiteren naar buiten.

Straks, in het overvolle azc, moeten ze weer met iedereen rekening houden. Vanmiddag hebben ze even kind mogen zijn.