Lucratieve handel elektronisch afval

Justitie in Zwolle zal vandaag voor het eerst straffen eisen tegen een bende die elektronisch afval in Afrika liet dumpen. De georganiseerde misdaad verdient goed aan de smokkel, maar voor de ontvangers is het levensgevaarlijk.

Het grootste onderzoek naar de smokkel van elektronisch afval begon heel klein. In oktober 2008 zien twee agenten van de politie IJsselland een man met een vrachtwagen diverse elektronica-winkels afrijden. Hij laadt oude koelkasten en wasmachines in, doet de klep dicht, en rijdt door naar de volgende zaak. Als zijn truck vol is, gaat hij langs een opslagloods in Deventer om de spullen op te slaan.

De agenten vertrouwen het niet, omdat afgedankt witgoed en elektronica in Nederland doorgaans worden opgehaald door de Stichting NVMP (Nederlandse Verwijdering Metalektro Producten), die juist in het leven is geroepen om lekkage van afval naar het illegale circuit te voorkomen. En ze hebben het bij het rechte eind. De man met de truck is een oude bekende, blijkt uit de politiedossiers. In 2003 was hij al bekeurd voor het illegaal inzamelen van witgoed.

Politie en justitie besluiten na te gaan wat de man deze keer van plan is. Onder codenaam Emma luistert de recherche zijn telefoon af, hij wordt geobserveerd, en al snel blijkt dat de illegale activiteiten van de man de afgelopen jaren een stormachtige groei hebben doorgemaakt. Met drie familieleden heeft hij een bende gevormd die in heel Oost-Nederland en zelfs in Flevoland bij winkeliers elektronica ophaalt en deze opslaat in loodsen in Diepenveen, Teuge en Eefde. Vervolgens worden de goederen naar de Amsterdamse en Antwerpse haven getransporteerd, vanwaar ze in containers naar Ghana gaan. De bende van vier is opgepakt en hoort vandaag voor de rechtbank in Zwolle welke straffen het OM tegen hen eist.

Het vervoer van elektronisch afval naar derdewereldlanden is strafbaar. Internationale verdragen moeten voorkomen dat de berg afgedankte computers, televisies en koelkasten in ontwikkelingslanden terechtkomt, waar de apparatuur door ondeskundige ontmanteling enorme gezondheids- en milieuschade veroorzaakt. Maar de smokkel van deze spullen is ook lucratief. Illegale inzamelaars kunnen er twee keer geld mee verdienen. Ze krijgen geld van de winkeliers omdat zij zo goedkoop en snel van het afval afkomen, én zij ontvangen een vergoeding voor de levering van zogenaamde tweedehands apparatuur aan Afrikaanse afnemers, die vaak slechts als dekmantel voor het afval wordt gebruikt. Alleen de voorste laag van een lading in een container bestaat dan uit spullen die kunnen worden hergebruikt, terwijl daarachter de niet te repareren goederen staan. Maar zie dat maar eens te controleren.

Dat met de smokkel goed geld is te verdienen, blijkt ook in de zaak die vandaag in Zwolle dient. Hoewel de vier verdachten allemaal een UWV-uitkering hadden, bezitten ze in Deventer maar liefst zestien panden en in Turkije nog eens veertig appartementen. Bij huiszoekingen wordt anderhalve ton in cash gevonden.

Aanvankelijk was de handel in tweedehands elektronica in handen van Ghanezen in Nederland, die er een soort informeel circuit met hun thuisland op nahielden. Maar justitie ziet dat e-waste, zoals de afgedankte elektronica internationaal wordt aangeduid, vanwege de grote winsten, steeds meer in handen komt van georganiseerde misdaad. De smokkel gaat daardoor steeds vaker gepaard met diefstal, witwassen, drugs en verboden wapengebruik. Vandaar ook dat justitie in Nederland zulke zaken niet langer afdoet bij de politierechter, maar bij de meervoudige kamer die zwaardere delicten beoordeelt en bestraft. Ook in de zaak in Deventer zijn vuurwapens, munitie en traangas gevonden, waardoor justitie de witgoedsmokkel voor het eerst als georganiseerde criminaliteit behandelt.