De PvdA zou wat meer nederigheid moeten tonen

opinie Het lijkt er nu toch sterk op dat er deze week een nieuw kabinet met de koningin op het bordes staat. PvdA-voorman Cohen was er snel bij om de vinger op de volgens hem zere plek te leggen: de nieuwe coalitie is volgens hem instabiel. Die conclusie is misschien wel juist, maar ik vraag mij af of de PvdA juist op dit moment niet meer nederigheid zou moeten tonen. Is het huwelijk CDA-VVD met PVV als Dritte im Bunde niet ontstaan dankzij diezelfde PvdA?

Ik doel dan niet op de onhandige manoeuvres van Cohen in de beginfase van de formatie. Dat is al vaak aangehaald, met name de inschatting dat Cohen verwachtte dat een rechts kabinet niet van de grond zou komen en VVD of CDA zich vanzelf bij de sociaal-democraten zou melden.

Nee, volgens mij zijn er veel dieper liggende oorzaken waarom het CDA, toch een traditionele middenpartij, liever aanschurkt tegen de meer extreme PVV, in plaats van samen te werken met de PvdA, in veel opzichten toch ook een middenpartij.

Blijkbaar is de afkeer van CDA’ers zo groot dat de brug naar de PVV ineens haalbaar bleek. Natuurlijk, er zit wat rechts ressentiment bij sommige christen-democraten, maar de afkeer zit hem niet zozeer in politieke verschillen. Het is vooral de manier van samenwerken die de boosdoener is.

De afgelopen jaren heb ik vanuit verschillende posities de politiek op gemeentelijk en rijksniveau kunnen volgen. Wat ik zie is een PvdA die vooral heel overtuigd is van het eigen gelijk. PvdA’ers die het belangrijker vinden om in andere PvdA’ers te investeren dan in coalitiegenoten. Een PvdA die makkelijk oordeelt en neemt, maar vaak de grootmoedigheid mist om bijvoorbeeld complimenten aan andersdenkenden te geven. Een PvdA die vergeet dat besturen – zeker voor coalitiepartners – behalve serieus ook leuk mag zijn. Naar meer mag smaken na de volgende verkiezingen. Dat uit zich niet alleen richting CDA, maar ook richting VVD of SP. Juist in de Nederlandse constellatie met breed samengestelde regeringscombinaties breekt dat de partij op.

Dat is niet iets wat louter in de PvdA van nu speelt, het zit een beetje in de genen van de partij. Als je kijkt naar de periode van Den Uyl, dan zie je een politicus die in intellectueel opzicht als mastodont mag worden getypeerd, maar in sociaal opzicht naar andere partijen een zwakke broeder was. Is deze waarneming zwart-wit? Vast wel, maar zij is ook nodig om de vinger te leggen op waar volgens mij de zere plek zit.

Als ik de uitlatingen van Cohen, Samsom en andere prominenten zie, dan vraag ik mij af of er wel echt een kritische reflectie in eigen kring plaatsvindt. De PvdA moet geen zoveelste commissie instellen die onderzoekt waarom zij als muurbloempje in de formatie is achtergebleven. Even stoppen met nadenken over inhoudelijke thema’s en strategieën, maar vooral over zaken die de partij vooral voor anderen dierbaar maakt.

Dat komt niet van vandaag op morgen, maar het zou best eens kunnen dat er nog flink wat tijd is tot de volgende verkiezingen...