Het uur van mevr. Gerlach

Je zou kunnen zeggen dat het het uur was van mevrouw Gerlach. Mevrouw Gerlach is de Duits-Oekraïense tolk van Ivan Demjanjuk. Ze zit altijd aan zijn zijde, tegen zijn bedrand aan, en vertaalt voor hem het gesprokene of het voorgelezene in het rechtszaal.

Gisteren had ze een zware dag.

We hadden allemaal een zware dag.

Ook de aangeklaagde. Hij kwam al een uur te laat, en oogde wasachtig grauw en breekbaar, in de middag zou hij naar het ziekenhuis gereden worden voor een nieuwe bloedtransfusie.

Ruim drie weken was het proces onderbroken geweest vanwege het net afgelopen Oktoberfest – de stad liep nog op rubberen benen en sprak met dikke tong.

Maar verdediger Ulrich Busch had die weken niet stilgezeten en koos dit moment van recuperatie voor een van zijn vele verzoeken – of moet ik zeggen – eisen: de herhaalde eis tot vrijlating van zijn cliënt. Vele argumenten heeft hij voor die eis, en die zijn allemaal al eens gepasseerd in de een of andere vorm, maar nooit zoals gisteren: in een ellenlang referaat van 25 pagina’s.

Een uur en twintig minuten lang las hij zijn tekst voor in dat droge juristenjargon, met verwijzingen naar paragrafen en subparagrafen, cirkelend om een reeks van punten die al eens door een hogere strafkamer – het Oberlandesgericht – waren afgewezen.

Maar die afwijzing was in strijd met de grondwet, betoogde Busch, en hij gaf nog maar eens een slinger aan zijn gebedsmolen: het hof in München had geen jurisdictie, de helpers van de Waffen SS – de Trawniki – moest men als leden van die Waffen SS zien en voor hen gold militair strafrecht, ze handelden op bevel, bij ongehoorzaamheid riskeerden ze de doodstraf, aan honderdduizend Duitse leden van executiecommando’s is amnestie verleend, dus waarom moet Demjanjuk terecht staan, hij is in Israël in hoger beroep niet verder vervolgd, daar heeft men het doek laten vallen, zijn uitlevering aan Duitsland is een volkenrechtelijke dwaling, en bovenal: deze oude man, wiens leven is vernietigd, is doodziek – men zou hem alleen al op humane gronden moeten vrijlaten.

Toen hij bij pagina 15 was aangeland, bleek de simultaan vertalende mevrouw Gerlach pas op pagina 10. Ze kon hem niet bijhouden. De rechtbank besloot haar in de middagsessie de gelegenheid te geven haar achterstand goed te maken. Zo zaten we daar dus bijeen, hof, advocaten, publiek, murw, en luisterden nog eens veertig minuten naar het Oekraïens van zuchtende, zwoegende mevrouw Gerlach, naast dat bed.

Toen ze klaar was sprak de rechter van een ’verloren dag’, wat hij had gehoord was goeddeels herhaling. De officier van justitie duidde het optreden van de verdediging als een bewuste procesvertraging. Daar kwamen natuurlijk weer woorden van. Busch sneerde dat hij nu eenmaal niet de gave had zich beknopt te kunnen uiten, en dat deze dag geen verloren dag was voor de gerechtigheid.

En Demjanjuk? Die zwaaide af en toe met zijn armen. Hij had pijn.