Pijnlijkheden in zaal 266

Uitbarstingen van woede, rood aangelopen koppen, stemverheffingen alom, een rechter die verbolgen met zijn vlakke hand op tafel sloeg, zo hard dat de aangeklaagde in zijn bed even leek op te veren – het proces tegen Ivan Demjanjuk bereikte gisteren een niveau dat voor alle deelnemers pijnlijk en beschamend was.

Lag het aan de zaal? Voor het eerst sinds het procesbegin zaten we bijeen in een andere rechtszaal, de veel kleinere 266, omdat in de enige grote zaal van het gerechtsgebouw een nog grotere zaak diende: die tegen een bekende Duitse cabaretier die zich door vier prostituees had laten bedriegen. Daar wemelde het van de tv-camera’s en de journalisten, maar in 266 werd, nauwelijks door de media opgemerkt, een treurig steekspel opgevoerd.

Laten we in herinnering roepen dat het in 266 gaat om medeplichtigheid aan moord in 27.900 gevallen, in een proces dat sinds eind november 2009 ruim vijftig zittingsdagen telde. De terreinwinst is de laatste weken minimaal, in de getuigestoel zat opnieuw Norman Moscowitz, de Amerikaanse trial attorney, die in 1979 de rechtsgang tegen Ivan (toen John) Demjanjuk had ingeleid, op weg naar diens uitburgering en uitlevering aan Israël. Begin dertig was de jurist toen geweest, en erop gebrand in deze grote zaak een goed figuur te slaan.

Hij zat nu weer in die getuigestoel omdat verdediger Ulrich Busch een paar maanden geleden niet voldoende tijd had voor zijn ondervraging, ook al omdat hij toen voortdurend ruziede met de rechter over de aard van zijn ondervraging. Busch was erop uit om Moscowitz als een met bewijsmateriaal manipulerende bedrieger neer te zetten, maar het was niet de bedoeling van het hof in München om een zaak die in Amerika al had gediend (Moscowitz had later inderdaad een veroordeling wegens misleiding opgelopen) nog eens over te gaan doen. Het ging het hof alleen om feitelijke uitspraken die Demjanjuk destijds in het verhoor met Moscowitz had gedaan.

Maar ook gisteren, in zaal 266, volhardde de verdediger in zijn strategie om Moscowitz opnieuw te betichten van manipulatie van bewijsmateriaal, temeer daar ditzelfde materiaal ook nu wordt ingezet. Vooral draaide het om in de Sovjet-Unie afgelegde getuigeverklaringen van Daniltsjenko, die kampbewaker was in Sobibor en die Demjanjuk zou hebben herkend van een pasfoto.

Rechter onderbrak deze ondervragingslijn meerdere malen, tot woede van de verdediger, die zwaaiend met een krant uitriep dat het hof en de Duitse justitie maar beter achter voormalige ambtenaren van het Duitse ministerie van buitenlandse zaken aan konden jagen (een rapport had juist de massale betrokkenheid van dat departement bij de Holocaust vastgesteld), dan een doodzieke, oude, arme drommel uit het buitenland te vervolgen.

Die lag er inderdaad nogal zieltogend bij, met een bloeddrukmeter om zijn arm gebonden, terwijl alles om hem heen tot stilstand kwam, draaiend om de eigen as, de waarheid geen stap dichterbij gekomen.