Meer aandacht nodig voor onzekere ouders

Aan moderne ouders worden zoveel eisen gesteld, dat ze gemakkelijk faalangst kunnen oplopen.

Waarom hebben ouders tegenwoordig zoveel deskundig advies nodig? In boekwinkels zie je de laatste decennia een enorme groei van de collectie baby- en kinderverzorging. Auteurs als Dr. Spock hebben er hun carrière aan te danken en hebben er niet zelden een fortuin mee verdiend. De afgelopen tien jaar is daar ook nog het internet bijgekomen. Bezorgde ouders kunnen daar voortdurend naar raad zoeken om een breed scala aan problemen te kunnen oplossen. Hebben ze niet genoeg aan adviezen van consultatiebureaus, jeugdzorg en scholen? De conclusie dringt zich op dat veel ouders steeds onzekerder worden. De verantwoordelijkheid voor de opvoeding valt hun kennelijk zwaar. De redenen zijn niet moeilijk te vinden, maar wat de gevolgen ervan zijn, weet niemand.

Experts dragen bij aan de groei van hun eigen publiek. Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw hebben kinderartsen, psychologen, maatschappelijk werkers en een heel leger populariserende auteurs geprobeerd ouders ervan te overtuigen dat hun impulsieve reacties en hun op traditie gebaseerde opvoedingsgewoonten beneden de maat waren. De wetenschap zou een betere raadgever zijn.

Experts ondermijnden zo het zelfvertrouwen van ouders, maar dat gebeurde niet in het luchtledige. Er was een vruchtbare bodem die werd gevormd door het uiteenvallen van familieverbanden. Veel ouders moesten het daardoor stellen zonder de hulp van hun eigen ouders, andere verwierpen juist de manier waarop ze zelf waren opgevoed en voelden zich aangetrokken tot de nieuwe wetenschappelijke methoden.

Onzekerheid is ook bevorderd door toegenomen maatschappelijke eisen. Ouders hebben het idee dat ze zelf voor een belangrijk deel verantwoordelijk zijn voor schoolsucces en de economische kansen van hun kinderen. Daarbij komt dat allerlei nieuwe invloeden – zoals de sociale en commerciële media – ervoor hebben gezorgd dat het voor ouders steeds lastiger wordt om controle uit te oefenen op hun kinderen. Dat is trouwens een belangrijke reden waarom tegenwoordig zoveel aandacht wordt besteed aan heel jonge kinderen. In die paar kostbare jaren waarin ouders nog wel invloed hebben, moeten de kinderen zorgvuldig worden gesocialiseerd.

Ouders hebben daarnaast allerlei nieuwe verantwoordelijkheden gekregen. Ze moeten niet alleen zorgen voor de gezondheid van hun kinderen, maar ook voor hun emotionele stabiliteit en zelfs hun geluk. Dat zijn eisen waarvan je gemakkelijk faalangst kunt oplopen. Ouders zijn gaan geloven dat kinderen minder competent en kwetsbaarder zijn dan ze altijd hadden gedacht. In Amerika zeiden ouders in de jaren dertig al dat hun kinderen niet in staat waren met bepaalde gevoelens om te gaan, terwijl er daarvoor in de negentiende eeuw juist veel geloof werd gehecht aan de zelfredzaamheid van kinderen. Vanaf 1980 ontstond, eveneens in de VS, angst voor de omgeving waarin kinderen opgroeiden. Die leidde tot allerlei restricties die de veiligheid van kinderen moesten garanderen.

Geen ouder ontkomt aan de verwarring door al deze onzekerheden en de bijbehorende adviezen. Ouders zijn bang dat hun kinderen zullen falen als ze niet voldoende worden beschermd. Die onzekerheid heeft gevolgen. Een generatie geleden betoogde de Amerikaanse historicus Christopher Lasch dat opvoedingsexperts op fatale wijze het zelfvertrouwen van ouders ondermijnden. Zo ver zou ik niet willen gaan. Het grootste risico van het onzekerheidsregime is de tevredenheid van ouders. Onderzoek laat zien dat die afneemt. De gelukkigste huwelijken zijn kinderloos, en de gelukkigste ouders zijn ofwel gescheiden, of hebben maar een kind.

Er is alle reden om aan te nemen dat het moderne ouderschap zijn tol eist. Voor kinderen zijn de gevolgen nog gecompliceerder. Sommige ouders zijn zo onzeker dat ze onvoldoende sturing geven. Anderen sturen juist weer te veel, en belemmeren zo de ontwikkeling naar zelfstandigheid. Daardoor zien we nogal wat jongvolwassenen die maar niet volwassen willen worden. Of er nu sprake is van een opvoedingscrisis is niet zo duidelijk. Maar het is wel duidelijk dat we meer aandacht zullen moeten besteden aan de factoren die de onzekerheid van ouders versterken, al was het alleen maar om het ouderschap te ondersteunen.