Websites overheid onbruikbaar voor blinde

Naar schatting negen op de tien overheidssites zijn nog steeds ontoegankelijk voor mensen met een handicap, zoals blinden en slechtzienden. Met name gemeenten voldoen, ondanks goede voornemens van demissionair staatssecretaris Bijleveld van Binnenlandse Zaken, vaak niet aan de richtlijnen.

Daardoor zijn simpele zaken als het online aanvragen van een paspoort of het doorgeven van een adreswijziging voor visueel gehandicapten vaak onmogelijk. Eind dit jaar zouden alle provincies, gemeentes en waterschappen hun websites op orde moeten hebben, maar die voldoen lang nog niet allemaal aan de eisen, meldt onderzoeksstichting Accessibility.

In maart doorstond slechts 4% van de overheidssites de test. Dan gaat het alleen nog maar om de minimale eisen. Wordt er niet alleen gekeken naar of een website bereikbaar is, maar ook of die makkelijk te gebruiken is, dan wordt het cijfer nog lager.

De situatie zou nu “ietsie pietsie” zijn verbeterd, maar Ron Beenen van Accessibility heeft er een hard hoofd in dat er op het laatste moment nog veel verbetering gaat optreden. “Nu nog worden we gebeld door de gemeentes met vragen als “wat zijn die richtlijnen?” of “zijn ze bindend?”. Als het zo door gaat, gaat ‘t ‘m niet worden.”

Onleesbaar
Officieel is het overheidsbeleid dat elke burger toegang zou moeten hebben tot overheidswebsites, maar in de praktijk is informatie voor gehandicapten vaak onleesbaar. Zo worden instructiefilmpjes vaak niet ondertiteld voor slechthorenden, wordt er soms een kleurstelling gekozen waarbij tekst moeilijk leesbaar is voor kleurenblinden en kan informatie meestal niet voorgelezen worden. Of sites hebben zo'n ingewikkelde lay-out, dat braillesoftware ze niet kan lezen.

Vooral bij blinden zijn de problemen groot, vertelt directeur Peter Hulsen van Viziris, een belangenorganisatie voor mensen met een visuele beperking. Blinden hebben brailleleesregels nodig, of, dat gebruikt de jongere generatie veel, software die de website voorleest. Als websites bijvoorbeeld veel afbeeldingen bevatten zonder duidelijke omschrijving is dat een probleem. Een blinde kan niet op een plaatje klikken als dat niet voorgelezen wordt omdat er geen vervangende tekst bij is, want hij weet niet dat dat plaatje er is."

Toegang tot informatie
Medewerker Roel van Houten, zelf blind, weet er nog wel een paar. "Neem DigID. Die inlogcode is nodig om toegang te krijgen tot bijvoorbeeld de website van de Belastingdienst, de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) die de studiefinanciering regelt en het donorregister. “Het heeft heel veel druk gevergd om dat te laten voldoen aan de webrichtlijnen.”

Ook wordt informatie steeds vaker aangeboden in het bestandsformaat PDF. “Stel dat je wilt weten wanneer je in je gemeente het vuil buiten kunt zetten. Zo’n tabel in een PDF kan vaak niet goed voorgelezen worden; dat gaat van links naar rechts in plaats van per kolom.” Ook het invullen van formulieren is voor veel visueel gehandicapten een stap te ver, omdat bij de invoervelden vaak niet wordt omschreven wát er precies ingevuld moet worden. “Ontdek dan maar eens dat in het ene vakje de vier cijfers van de postcode moeten en in het tweede de twee letters.”

E-loket
Een kwalijke zaak, vindt Hulsen. "Internet wordt steeds belangrijker binnen de overheid. Die verplaatst steeds meer loketten voor de burger naar websites. Maar als dat loket niet goed werkt, sluit je een groep uit." Gemeenten zijn huiverig om hun sites aan te passen, bang voor de kosten, vertelt Henk van de Beld, directeur van Accessibility. “Zelfs als ze aan een nieuwe website beginnen, houden ze vaak nauwelijks rekening met de toegankelijkheid.”

Dat is jammer, want het hoeft helemaal niet veel of zelfs helemaal niets te kosten om een website bereikbaar te maken voor visueel gehandicapten. "Als er vanaf het begin af aan rekening mee gehouden wordt, hoeft het helemaal geen probleem te zijn," zegt Hulsen. De gemeente Venlo is een voorbeeld. Die eist van alle ICT-leveranciers dat ze aan de eisen voldoen en heeft de website dan ook op orde. "Veel bedrijven slagen er ook prima in; kijk maar naar banken waar blinden ook gewoon kunnen internetbankieren, of een bedrijf als Wehkamp. Heel goed bruikbaar voor slechtzienden." ING adverteert daar zelfs mee.

Geld
Er zijn meer voordelen van een goed toegankelijke website. Zo is een website die geschikt is voor visueel beperkten veel beter scanbaar voor zoekmachines. Bedrijven en organisaties hebben er dus ook financieel baat bij. “Google is eigenlijk de grootste blinde,” zegt Van Houten. Beenen voegt daar nog de mobiele telefoons aan toe. “Niet alleen hulpmiddelen van blinden kunnen geen Flashanimaties lezen, op een iPhone kun je die ook niet bekijken. Is een website goed bruikbaar voor blinden, dan is die goed bruikbaar voor iedereen.” En dat betekent heus niet een zwart met witte site uit de steentijd, benadrukt Beenen. “Filmpjes en animaties mogen best. Zolang je maar ervoor zorgt dat er een alternatieve tekst wordt getoond die programma’s wel kunnen voorlezen.”

Wetgeving
De Kamer stemde er in 2006 mee in om voor eind 2010 alle gemeentelijke websites toegankelijk te maken voor blinden en slechtzienden, maar de verwachting is dat die doelstelling bij lange na niet zal worden gehaald. Ook ligt er sinds 2008 een bestuurlijk besluit met richtlijnen waaraan gemeenten moeten voldoen. "Als het dan niet lukt om het zelf voor elkaar te krijgen, heb ik gezegd: dan ga ik met wetgeving ingrijpen," beloofde staatssecretaris Bijleveld nog in juni. Maar in hoeverre dat, nu VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV een kabinet vormen, nog van toepassing is, is onduidelijk. Het ministerie van Binnenlandse zaken vindt het nog te vroeg om acties aan te kondigen.

Toch hebben Beenen en Van de Beld vertrouwen. “Het aantal ministeries wordt teruggebracht. Dat is een kans. Nu valt de website van de Belastingdienst onder Financiën, de gemeenten onder Binnenlandse Zaken, enzovoort.” Als het beleid over toegankelijkheid van websites wordt toegewezen aan minder managers die beter samenwerken is er meer slagkracht en meer regie, hoopt Beenen. “De vrijblijvendheid moet er vanaf. Internet moet bereikbaar zijn voor iedereen.”