Onzekerheden kun je koesteren of ze bestrijden

Volgens de voormalig medevoorzitter van de PvdA en oud-vakbondsman Ruud Vreeman hebben veel mensen zich van de gevestigde politiek afgekeerd vanwege de wijze waarop de arbeidsverhoudingen in Nederland zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld.

Vreeman maakte zijn opmerking afgelopen zaterdag in deze krant in een stuk dat ging over de vraag hoe de PvdA een antwoord kan geven op het nieuwe kabinet. Het antwoord kwam er dus op neer dat zijn partij vooral moet trachten de ontwikkelingen in de moderne economie te negeren en moet kiezen voor aloude zekerheden. Vreeman hanteerde de aloude toverformule, waarbij een sociaal-democraat per definitie denkt te kunnen scoren door ’Angelsaksische verhoudingen’ als afschrikwekkend onvermijdelijk resultaat te beloven mochten die zekerheden overboord worden gegooid. Wij zijn toch Rijnlanders? Nou dan! Dan ben je per definitie slechter af met uitvindingen van de andere kant van de oceaan.

Vreeman heeft ongetwijfeld een punt als hij de groeiende onzekerheden aanwijst als één van de oorzaken dat kiezers massaal de vleugels van de politiek opzoeken. Of, zoals hij stelt, mensen in Limburg nog nooit een allochtoon hebben gezien, valt te betwijfelen, maar hij heeft in ieder geval gelijk dat de oorzaak van de onvrede veel breder is en wellicht juist nauwelijks met de islam of andere vreemde invloeden te maken heeft. De PVV van Geert Wilders en de SP van Emile Roemer profiteren er sinds een aantal jaren bij verkiezingen van.

Niet de uitdaging van nieuwe mogelijkheden, maar de angst verworvenheden te verliezen, bepaalt het maatschappelijk klimaat.

De grote vraag is echter of de PvdA nu, zoals Vreeman zaterdag bepleitte, de partij is om dit klimaat in politiek optreden te vertalen.

Vreeman heeft daarbij vooral het oog laten vallen op het ontslagrecht en de huidige vormgeving van de WW. De arbeidsmarkt is volgens hem al voor een groot deel door Angelsaksische invloeden bepaalt. Veel parttime werk en flexibele contracten. En veel mensen die tegenwoordig als zzp’er door het leven gaan. Hun onzekere economische situatie komt in de statistieken over werkloosheid niet tot uitdrukking.

Maar Vreeman vergeet dat het hier om een momentopname gaat. Binnen een aantal jaren is de arbeidsmarkt een vraagmarkt geworden. De steeds schaarser wordende werknemer neemt de macht over.

De (in die omstandigheden) veel te lange duur van de WW en de hoge ontslagvergoedingen geven de partij op de arbeidsmarkt, die toch al zal bepalen, nog eens extra macht.

Uiteindelijk moet dat wel invloed gaan hebben op de ontwikkeling van de economie en, via die weg, op de zekerheden van mensen. Aan de andere kant, flexibilisering van de arbeidsmarkt zal de bestaanszekerheid van minder goed toegeruste werknemers, ouderen of minder gezonde werknemers, ook aantasten.

Maar dit alles is niet meer dan een normaal dilemma voor een politicus. Een maatregel zal nooit alleen maar zegenrijk kunnen zijn.

Veel belangrijker voor een sociaal- democraat zou moeten zijn, dat uiteindelijk de omstandigheden tot die flexibilisering zullen leiden. Dan is een PvdA, die Vreeman voorstaat, te laat en zal ook niet begrepen worden. Leiding nemen betekent in dit geval met onzekerheden van mensen omgaan in plaats van ze koesteren.