Een duwtje in de goede richting

In het kader van de campagne 10:10 sprak Trouw personen, scholen, organisaties en bedrijven over hun poging de uitstoot van CO2 met 10 procent te verminderen. Tijd om de balans op te maken.

Vastbesloten schreef hij zich half april in bij de 10:10 campagne. „Maar het besparen viel tegen”, vertelt Maurice Rosbender. „Ik had al spaarlampen en at al minder vlees. Ik wilde niet besparen op dingen die het leven leuk maken als mijn whirlpool en de auto.”

Toch kwam hij tot de conclusie dat hij in het vervolg tevreden moet zijn met minder. „Waar ik eerst gelijk naar de winkel reed als een bureau kapot was, kijk ik nu op marktplaats.nl naar een tweedehands tafelblad.” En de trein? „Die neem ik nog steeds niet graag. Ik werk wél vaker thuis.”

Rosbender is een van de duizenden mensen die zich bij de Nederlandse tak van de klimaatcampagne 10:10 hebben aangesloten. De campagne ontstond een jaar geleden in Engeland en wereldwijd hebben inmiddels 152 landen een 10:10 campagne naar het Engelse voorbeeld opgezet.

„Het gaat goed. Het is niet een zoveelste klimaatcampagne”, schetst Wijnand Duyvendak, voormalig Kamerlid voor GroenLinks en de man achter het Nederlandse initiatief. Naast personen doen verspreid over het land inmiddels meer dan honderd bedrijven en organisaties, tientallen scholen en een aantal gemeenten mee. Philips, de Nederlandse Woonbond en het Nova College Den Haag horen bij de deelnemers.

„Het is ongelofelijk. Een jaar geleden zei iedereen nog tegen ons dat we gek waren’’, vertelt Lizzie Gillet, de campagneleider in Engeland, die samen met Franny Armstrong de film ’The Age of Stupid’ maakte en 10:10 bedacht. „Inmiddels is er wereldwijd iets veranderd. Eerst ging het alleen over besparen op de lange termijn en gebeurde er niets.

„Wij stelden dat we het zelf moeten doen en dat die tien procent per jaar een helder doel is en dus meer zin heeft. Inmiddels is dat idee zo normaal dat mensen verbaasd zijn dat bepaalde bedrijven niet meedoen”, lacht ze.

De keuze voor een besparing van tien procent per jaar kwam niet uit de lucht vallen. Gillet: „Wetenschappers zeggen dat als de bevolking in de rijke landen tien procent per jaar bespaart, we op schema liggen om de klimaatverandering tegen te gaan en het probleem op te lossen.” Daarnaast is tien procent een reëel doel. „Het is vrij gemakkelijk als je nog niet zoveel hebt aangepakt. Wat minder vlees eten of je huis isoleren en je bent er al.”

Iedere stap telt, is dan ook de positieve boodschap van de campagne. Maar helpt het echt als we per persoon tien procent besparen? „Als je puur naar de cijfers kijkt, zal het niet vreselijk veel opleveren”, stelt hoogleraar milieubeleid Gert Spaargaren.

„Maar is dat het enige dat telt? De campagne houdt de discussie over het milieu levendig. Na de sombere stemming vanwege het uitblijven van een akkoord op de klimaattop in Kopenhagen vorig jaar, zorgt dit voor wat enthousiasme. Door tips te geven over wat je kunt doen, gaan mensen actie ondernemen.”

Volgens Vera Dalm, directeur van Milieu Centraal, de organisatie die praktische informatie verschaft aan consumenten, blijkt uit onderzoek dat we echt weten dat we moeten besparen. Huishoudens zijn verantwoordelijk voor een derde van de totale Nederlandse CO2-uitstoot. „Vaak denken we dat we al veel doen of we weten niet waar te beginnen. De mensen achter de campagne stellen nu de vraag: heb je dit, dit en dat? En die koelkast? Hoe oud is die? Dat zijn duidelijke vragen. Daar kun je wat mee en als iedereen ook wat doet, levert het echt wel wat op.”

Uit gesprekken met deelnemers blijkt inderdaad dat die tips nodig zijn. Het regionaal opleidingscentrum (roc) Zeeland kwam na overleg met de 10:10-organisatie op het idee groene projecten op te zetten.

„We hadden al heel wat maatregelen genomen en moesten dus creatief zijn”, vertelt docente Ira von Harras. Dus gaat het roc van start met ’greening the catering’ en ’meatless mondays’. Daarnaast zal er door de leerlingen een ecoreis worden gemaakt naar de gletsjers in de Alpen en wordt er in december een duurzame kerstmarkt georganiseerd.

Andere deelnemers ontdekten standby killers (die tv’s uitschakelen die langer dan vijf of tien minuten op dewachtstand staan) en besloten met de fiets naar het werk te gaan. Daarbij bleek wel dat het soms moeilijk vast te stellen is hoeveel CO2 je uitstoot en wat die maatregelen dan opleveren. Er waren ook deelnemers die de tien procent wat symbolischer zagen. Zo hadden enkele bedrijven al plannen en wilden ze dat via de campagne laten zien. Sommige wilden het idee achter 10:10 ondersteunen, maar niet besparen.

Al met al bracht 10:10 in vijf maanden heel wat mensen op de been. Dat is niet gek, zegt hoogleraar Spaargaren. „Besparen zit in onze cultuur. Dat doen we met geld, dus waarom niet met CO2?” Toch praat nog niet iedereen in de supermarkt over 10:10 en vinden sommige deelnemers een paar duizend inschrijvingen op ruim zestien miljoen Nederlanders erg weinig.

„Het gaat bij jullie echt snel”, werpt Lizzie Gillet van het Britse team tegen. „De fondsen zijn binnen, veel mensen klikken vanuit de nieuwsbrief door naar tips op de website en er is een quiz op de tv op 10-10-2010”, schetst ze. „Dat is ons nog niet gelukt.”

Ondanks deze inspanningen loopt Nederland niet voorop in de aanpak van het klimaatprobleem. In het conceptregeerakkoord van VVD en CDA worden de doelen voor CO2-reductie teruggeschroefd. Waar Engeland eerst ’ de vieze man van Europa’ en Zweden, Duitsland en Nederland het goed deden, is dat nu andersom, schetst hoogleraar Spaargaren.

„In Engeland is een klimaatwet. De aanpak van de uitstoot van broeikasgassen is daar veel minder vrijblijvend, het draagvlak in de samenleving is veel groter. Dat moedigt bedrijven aan groene alternatieven aan te bieden.”

De hoogleraar ziet de 10:10 campagne voor Nederland wel als een stap in die richting. „Het ontbreken van maatregelen in het regeerakkoord bevestigt nog eens dat we het eerst zelf moeten doen”, schetst ook organisator Duyvendak. „We moeten zo’n sterke beweging in de samenleving creëren dat politici hun nek durven uit te steken. Dat ze bindende afspraken maken en we weer een stap verder komen.”

Duyvendak wil koste wat kost voorkomen dat 10:10 klem komt te zitten in de strijd tussen links en rechts. „Het probleem wacht niet omdat er nu een kabinet-Rutte komt. We moeten nuchter blijven en geloven dat we met z’n allen ruimte kunnen scheppen. Dan komen we er wel, al is het met een U-bocht.”