Politiek leeft, maar de partijen niet

Het politieke landschap mag dan complex zijn, jonge wetenschappers maken zich geen zorgen over het politieke bestel. Onrust hoort voor hen bij de politiek.

De Leidse historicus en jurist Thierry Baudet (27) noemt het gezond dat de PVV invloed krijgt op het kabinetsbeleid. Die partij heeft een afwijkende partijstructuur, maar desondanks ziet hij de PVV als een heel gewone partij. "Ze willen de Grondwet niet afschaffen, ze richten geen knokploegen op. De PVV heeft alleen opvattingen die nu niet zo gangbaar zijn. Dat moet je niet criminaliseren. Hou toch op met die nazi-vergelijkingen. Daarmee verzwakt de politieke elite zichzelf."

Linkse leegte

Wel bezorgd over de gedoogde regering is socioloog en politicoloog Merijn Oudenampsen (30). Maar meer nog is hij onthutst over het onhoorbare antwoord op rechts. "Je kunt niet geloven dat iedereen zo soepel meegaat met de ruk naar rechts, dat er geen links verhaal is." De makke is, zegt Oudenampsen, dat linkse partijen de ideologie hebben ingeleverd voor pragmatisme, en dat hun vertegenwoordigers zijn veranderd in bestuurders.

Wilders fantastische politicus

Het populisme stapt in die leegte, zegt Oudenampsen. Het populisme heeft in Wilders ‘een fantastische politicus’. "Hij is heel goed in het identificeren van zijn tegenstander, het verbeelden van de vijand en in het organiseren van mediamomenten. Zo weet hij het hele politieke debat naar zich toe te trekken. Er is geen andere politicus die dat zo doet. Want om dit te kunnen, moet je een verhaal hebben. En dat hebben ze niet."

Crisis bij de partijen

Politicoloog Sarah de Lange (29) denkt dat Nederland in een periode van transformatie zit, waarin politieke partijen op zoek moeten naar een nieuwe verhouding met de realiteit en de kiezers. Dat kan binnen het huidige politieke bestel. "Het bestel is prima. Veel andere landen hebben dezelfde soort problemen. Hier komen steeds nieuwe partijen die nieuwe groepen vertegenwoordigen, dat kan allemaal binnen ons systeem van evenredige vertegenwoordiging en een lage kiesdrempel."

Ook Oudenampsen zegt dat niet het politieke bestel, maar de politieke partijen in een crisis zitten. Zij doen alsof ze een bedrijf zijn, zegt hij, en zijn voornamelijk bezig met marketing. "De top vernauwt zich, de connectie met de achterban is aan het verdwijnen."

De Lange: "Politieke partijen hebben moeite met die nieuwe werkelijkheid. Ze weten niet welke positie ze moeten innemen. In zowel CDA als PvdA zie je bijvoorbeeld over integratie twee stromingen, de meer striktere en de lossere. Ook electoraal is er een dilemma. De arbeider is doorgaans wat autoritairder op de culturele dimensie dan de middenklasse. Die verwarring zag je ook bij het CDA: politiek leider Verhagen richt zijn oog meer op de kiezers en het pluche, de dissidente Ferrier en Koppejan staan meer voor hun principes."

Elite luistert niet

Baudet ziet de inbreng van de PVV als een noodzakelijke correctie op een tijdperk waarin het politieke establishment het debat over immigratie systematisch heeft ontlopen. "Populisme is geen negatief woord”, zegt Baudet. „Een tekort aan populisme is ook niet goed. De politieke elite luistert niet goed en daar is de PVV een antwoord op."

Daarmee is voor Baudet bewezen dat het politieke systeem goed functioneert. Op een paar kleine veranderingen na – een betere positie voor Kamerleden met veel voorkeurstemmen bijvoorbeeld – kan het bestel van hem in tact blijven. En voor de stabiliteit vreest hij ook bij deze regering niet. "CDA en VVD zitten heel erg op één golflengte. De PVV is een betrouwbare partner. Ze gaan de vier jaar volmaken. En daarna misschien nog eens vier jaar erbij."

Hopen op meer debat

Als Baudet ergens op hoopt dan is het wel dat er in Nederland meer debat komt. Tussen regering en parlement, tussen partijen, in partijen, in de samenleving. "We zijn zo bang voor conflict, voor debat”, zegt hij. „Als er onenigheid is in de politiek, als iemand een afwijkend standpunt heeft, dan is het meteen crisis. Kom op, gooi de boel open!"

Volgens Oudenampsen zit het met de betrokkenheid en debat in de maatschappij wel goed. De staat van de democratie ‘is springlevend.’ Er is een rechtse opleving, maar vanuit democratisch oogpunt is het ongelooflijk hoeveel mensen zich ermee bemoeien. Er is zoveel passie, op internet, maar ook op straat.”

Voordelen minderheidskabinet

Vanuit het verlangen naar spannende debatten tussen regering en parlement is Baudet een groot voorstander van minderheidskabinetten – en daar valt voor hem ook de huidige variant onder. "Als een kabinet controle heeft over een meerderheid van de Kamer, staat de uitkomst bij voorbaat vast en is het debat er alleen voor de bühne. Het kabinet hoeft zijn best niet te doen om de Kamer te overtuigen en de Kamer kan op haar beurt geen vuist maken tegen de regering. Dat is de dood in de pot en vanuit democratisch oogpunt heel slecht."

Ook voor de oppositie ziet Baudet nieuwe kansen nu er een minderheidskabinet aantreedt. "PvdA, D66 en GroenLinks kunnen nu dingen realiseren die met Paars-plus nooit waren gelukt. Sociaal-economisch is de PVV een goede partner om CDA en VVD links te passeren."