PvdA droomt nog niet mee

De progressieve samenwerking waar GroenLinks openlijk over filosofeert, blijft vooralsnog een droom. D66 wil niet en de PvdA is op zijn best sterk verdeeld. PvdA-voorzitter Liliane Ploumen is niet blij met de druk die GroenLinks uitoefent.

Samenwerking met D66 en PvdA, ja zelfs een fusie met deze partijen, sluit Jolande Sap, de nieuwe leider van GroenLinks, op den duur niet uit. Maar zijn de sociaal-democraten van de PvdA bereid zover te gaan? Het lijkt er vooralsnog niet op.

In Trouw noemde Sap gisteren D66 en PvdA haar echte politieke vrienden, met wie zij meer structurele samenwerking beoogt. Het zijn sociaal-progressieve partijen in tegenstelling tot de SP, de partij links van de PvdA. Die is volgens Sap sociaal-conservatief. De SP moet vooral apart blijven bestaan. Dat is volgens Sap nuttig, omdat de SP stemmen kan wegtrekken van de PVV. Een alliantie met ook de SP erbij zou leiden tot een ’grijs links compromis’, onaantrekkelijk voor de kiezer.

De analyse van de nieuwe fractieleider van GroenLinks in de Tweede Kamer sluit naadloos aan bij wat haar voorgangster Femke Halsema onlangs te berde bracht over progressieve samenwerking. Zij droomt van samenwerking zoals begin jaren zeventig toen PvdA, D66 en PPR (één van de voorlopers van fusiepartij GroenLinks) het stembusakkoord Keerpunt 72 sloten onder het motto: spreiding van kennis, macht en inkomen. De verkiezingsuitslag maakte de drie partijen net machtig genoeg om een deel van de christen-democraten te dwingen tot steun aan het kabinet Den Uyl.

Een dergelijke macht zouden de progressieve partijen ook nu weer moeten nastreven, meent Halsema. Het zegt iets over de kracht die zij haar eigen partij toedicht ten opzichte van de PvdA, door al dromend over progressieve samenwerking de sociaal-democraten het mes op de keel te zetten. De PvdA, verzwakt uit de verkiezingen gekomen, moet kiezen: of samenwerken met de sociaal-progressieve partijen GroenLinks en D66 of met de sociaal-conservatieve SP, meent Halsema. Mocht de PvdA tot een keuze niet bereid zijn dan is voor GroenLinks een samenwerking of fusie met alleen D66 ook nog een aantrekkelijke optie. De gok is dan dat de aantrekkingskracht van een dergelijke partij groot genoeg is om het sociaal-progressieve deel van de PvdA over de streep te trekken.

De enige die een politieke samenwerking met GroenLinks en mogelijk ook met de PvdA in de weg staat is D66-leider Alexander Pechtold. Nu het CDA is opgeschoven naar rechts ziet hij duidelijk mogelijkheden voor zijn partij om het openliggende politieke midden te veroveren. Daarbij kan hij samenwerking met linkse partijen missen als kiespijn. Dat ziet er al niet leuk uit voor de gedroomde samenwerking op links.

Maar hoe zit het bij de PvdA? Zijn ze daar bereid in welke vorm dan ook iets moois op te bouwen met GroenLinks en D66? Vast staat, hoe dan ook, dat de nogal parmantige manier waarop Halsema de PvdA voor de keuze stelde – vaar of een sociaal-progressieve koers met GroenLinks en D66 of een sociaal-conservatieve koers met de SP – niet overal binnen de partij in goede aarde is gevallen. „Dat wordt in het eerstkomende gesprek scherven ruimen”, treurt iemand binnen de top van de PvdA, die er de voorkeur aan geeft alleen off the record te spreken over dit delicate onderwerp.

Ook partijvoorzitter Ploumen is niet blij met de keuze waarvoor Halsema haar partij stelde. Maar, voegt zij eraan toe: „De sfeer heeft er niet onder geleden. We hebben nog steeds een open en constructief contact. Iedereen die meepraat onderkent het belang van deze samenwerking.”

De gesprekken waarover het hier gaat zijn een initiatief van Halsema. Na de verkiezingen hebben Job Cohen, de PvdA-partijleider, en zij informeel de koppen bij elkaar gestoken. Bij een tweede gesprek schoven ook de partijvoorzitters aan. Een derde gesprek is inmiddels gepland. Sap zal daarbij zijn.

Ploumen: „Die gesprekken zijn niet vrijblijvend. Maar we hebben niet afgesproken waarin een en ander per se moet uitmonden. We nemen de ruimte om te zoeken naar de meest effectieve manier van samenwerken. Taboes zijn er niet.”

Wat GroenLinks van de PvdA vraagt is niet gering, namelijk niet minder dan het mes te zetten in wat sociaal-democraten zien als het bestaansrecht, de ziel van hun politieke beweging. Ploumen: „Een wezenskenmerk van de PvdA is dat we de mensen willen verenigen. We willen een partij zijn voor zowel de hoogleraar in Tilburg, als Fatima in Slotervaart, een brede volkspartij die een brug slaat tussen de onderkant van de samenleving, de middengroepen en de intellectuele elite. Dat is nu lastiger dan vroeger. Voor veel mensen geldt: we willen houden wat we hebben. Als PvdA zeggen wij: soms moet je bereid zijn te veranderen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de AOW. Soms willen we de mensen in bescherming nemen. Daarom zijn we niet zonder meer bereid de bijl te zetten in het ontslagrecht en de WW, wat D66 en GroenLinks wel willen. Maar het gaat om accentverschillen. Ook GroenLinks vecht voor een fatsoenlijke samenleving. Allemaal vinden we het belangrijk zoveel mogelijk mensen aan het werk te krijgen en te houden.”

Met haar pleidooi voor het behoud van de PvdA als brede volkspartij maakt Ploumen zich tot tolk van wat van links en rechts binnen de partij wordt gedacht. GroenLinks heeft ’de onderkant’ als een interessante electorale doelgroep opgegeven. Daar mag de SP zich op storten. De PvdA houdt daarentegen vast aan het aloude ideaal.

Ploumen zegt dat er veel bijval is voor de gesprekken met GroenLinks. Niet alleen vanuit de eigen PvdA-achterban, maar überhaupt vanuit de linkerhoek. Ploumen: „Er is een gedeelde afkeer van allerlei maatregelen die het kabinet wil nemen. Men ziet wat het effect is van dit onversneden rechtse kabinet. Vandaar de roep om gezamenlijk op te trekken. Er is een alternatieve route.”

Hoe moeizaam de weg naar samenwerking ook, Ploumen gelóóft in de gesprekken met GroenLinks. En wat haar betreft schuiven ook D66 en SP aan. „We moeten een bres zien te slaan in het regeringsfront. Ze beschikken maar over 76 zetels. Nu beweegt het electoraat zich nog binnen de blokken links en rechts. We moeten zien of we een beweging kunnen krijgen van het rechtse naar het linkse blok. Daarbij komt dat de verschillen tussen de vier partijen klein zijn, veel kleiner in elk geval dan met de partijen rechts.”

Ploumens doel is vooralsnog bescheiden. De PvdA-partijvoorzitter zou het al mooi vinden als GroenLinks en PvdA bij de volgende Tweede-Kamerverkiezingen – die, denkt zij, nog wel een paar jaar op zich zullen laten wachten – met een gezamenlijk verkiezingsmanifest komen. Een soort minimumprogramma met pakweg tien punten. Verder sluiten PvdA, GroenLinks en D66 lijstverbindingen voor de komende Statenverkiezingen. Maar dat is niets bijzonders, dat gebeurt altijd. Verder ligt politieke samenwerking tussen de fracties op concrete punten voor de hand. Al liep dat onlangs tijdens het debat over financiële steun voor Ierland al hopeloos mis.

Binnen de PvdA zijn er die veel verder willen gaan dan Ploumen. Zo valt te horen: „Zo’n manifest stelt toch niets voor? Dat kunnen we ook nu wel even opschrijven, op een achternamiddag. Nee, we moeten denken aan structurele samenwerking, eventueel een fusie. Deze twee partijen zitten zo dicht bij elkaar. Ja, het klopt dat GroenLinks op economisch terrein liberaal denkt. Maar dat geluid kun je ook op de rechtervleugel van onze partij horen. Dat is niet nieuw. Daar kan GroenLinks zo bij aanschuiven. Misschien dat zo’n gefuseerde partij ook aantrekkelijk is voor D66’ers. En ook voor SP’ers voor zover zij GroenLinks als linkser beschouwen dan de PvdA.”

Dat klinkt meer naar een overname dan naar een fusie. Anderen willen van samenwerking niets weten en menen dat de gesprekken puur voor de bühne worden gevoerd. Een bron: „Verkijk je er niet op. De fractie verkeert nog steeds in mineurstemming na de verkiezingen. Cohen is geen premier geworden. Dat is hard aangekomen. Tegen die achtergrond kun je moeilijk een uitnodiging om te komen praten afwijzen. Maar binnen de partij gelooft bijna niemand in samenwerking met GroenLinks.”

Tja, D66 wil niet, de PvdA is op z’n minst sterk verdeeld. Progressieve samenwerking blijft vooralsnog een droom. Maar wie weet: een zware verkiezingsnederlaag voor de linkse partijen bij de komende Statenverkiezingen kan de zaak zo maar in een stroomversnelling brengen.