Zo’n omslag was 9/11 ook weer niet

In mijn herinnering was zaterdag 8 september 2001 de gelukkigste dag van mijn leven. Ik had net een sollicitatiegesprek achter de rug bij de Vrije Universiteit in Amsterdam en was teruggevlogen naar huis in Amerika, waar ik genoot van mijn familie, baan en studenten.

Mijn vrouw en ik gingen die avond op bezoek bij vrienden, die aan het meer van Michigan woonden. We genoten van de barbecue, de wijn en onze vriendschap en ik herinner me hoe we op het strand keken naar de oranje zon, die langzaam onderging in het kabbelende water, waardoor er een einde kwam aan die perfecte dag.

Aan die wereld kwam drie dagen later abrupt een einde. Wat ik me van die tijd vooral herinner zijn niet de televisiebeelden (wij hadden toen geen televisie), maar de huilende en geschokte gezichten van de studenten, die massaal waren samengekomen in het park op de campus. Net als ik voelden zij zich waarschijnlijk verstoten uit het paradijs en vreesden een onzekere en grimmige toekomst.

9/11 heeft mijn wereld veranderd, zeker in mijn persoonlijke beleving. Ik kreeg die baan aan de VU en wij verhuisden naar Nederland. De terroristische aanslag en mijn trans-Atlantische verhuizing, leken met elkaar verbonden. Mijn leven als migrant werd mijn leven na 9/11. Ook Nederlanders leken een transformatie door te maken, en dit versterkte het besef dat mijn leven na 9/11 een heel andere wending had gekregen sinds die perfecte dag vlak voor de aanslag.

Toch veranderde er in werkelijkheid maar weinig. Ik kocht een koran en leerde meer over de islam, een religie waar ik tot die tijd weinig interesse voor had. In de discussie over de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst stond ik vaker op de bres voor de rechten van minderheden en individuen dan tevoren. Daarnaast vond ook een andere omslag plaats. Voor 9/11 had ik de pest aan vliegen, maar die angst verdween na 9/11 – alsof ik ineens besefte dat ik het vliegtuig toch niet onder controle kreeg.

Toch denk ik dat we geneigd zijn om te veel stil te staan bij de wijze waarop 9/11 ons leven negatief heeft beïnvloed. Er zijn veel veranderingen geweest die ons zorgen moeten baren. De Amerikanen hebben ter zelfbescherming een enorm veiligheidsapparaat opgebouwd en Europa eigenlijk ook. In beide continenten heeft een politieke polarisatie plaatsgevonden die veel te maken heeft met de uiteenlopende reacties op 9/11. De etnische en religieuze spanningen in de samenleving zijn gegroeid. De toon in veel Amerikaanse blogs en websites over de negende herdenking van 9/11 is dus grimmig; Amerikanen voelen zich nog steeds bedreigd. Nikki Stern, die haar man verloor tijdens de aanslagen op de Twin Towers en dus meer dan veel anderen kan claimen dat haar leven sinds die tijd permanent en dramatisch is veranderd, beklaagt zich over het ’verharde wereldbeeld’ dat zich ontwikkelde sinds 2001. En ik heb vele Nederlanders hetzelfde horen zeggen over hun eigen land.

Maar het is belangrijk om te beseffen dat voor de meesten van ons de ergste nachtmerries direct na de aanslagen op 11 september niet zijn uitgekomen. Hoe vreselijk de vervolgaanslagen in 2004 en 2005 in Europa ook waren, terreurorganisaties slaagden er niet in om de westerse samenleving te ontwrichten. Burgers zijn boos en rebels, maar landen als Nederland en Amerika hebben niet diezelfde onrust en burgerlijke ongehoorzaamheid ervaren als in de jaren zestig, zeventig en tachtig. En langzamerhand hebben andere bedreigingen van onze welvaart, zoals de economische crisis en de klimaatverandering, weer de aandacht opgeëist.

Daarom denk ik dat het bestempelen van 8 september 2001 als de gelukkigste dag van mijn leven mij meer dwarszit dan me helpt in het werken aan een betere toekomst. Het is geen onschuldige herinnering. Door je de wereld voor 9/11 ter herinneren als een idylle en de wereld daarna als een tranendal, wordt onze kwelling alleen maar vergroot. Het is tijd om onze zegeningen te tellen.