Hulp bij afvallen past in het pakket

Als mensen te dik zijn, hebben ze nog steeds recht op solidariteit.

Mensen met overgewicht zouden er goed aan doen, gezonder te leven. Daarom wil het College voor zorgverzekeringen dat zogenaamde ’leefstijlinterventies’ in het basispakket komen (Trouw, 30 augustus). Mensen met een hoog risico op complicaties krijgen dan een combinatie van advies en begeleiding.

In de reacties op het voorstel is vooral gerefereerd aan het idee dat mensen die ’gezond leven’ niet voor de kosten hoeven opdraaien van mensen die ’ongezond leven’, en dat het niet aangaat om op ’kosten van een ander’ te gaan afvallen. Het is belangrijk dat beeld te nuanceren.

Ten eerste is ’verwijtbaarheid’ in deze context niet zo eenvoudig. Het idee dat iedereen met overgewicht (of bijvoorbeeld een rookverslaving) dit aan zichzelf te wijten heeft of er maar ’op los zou leven’, is onjuist. Soms spelen er genetische factoren, verder is er de invloed van de omgeving –een belangrijke bepalende factor. Dat er steeds meer kinderen zijn met overgewicht is in dit opzicht veelzeggend.

Voedings- en beweegpatronen zijn moeilijk af te leren. Daar komt nog bij dat de maatschappij is veranderd: minder fysieke arbeid, meer beschikbaarheid van voedsel, reclames, meer welvaart. Ook de verdeling van overgewicht en roken over de bevolking suggereert dat sociale aspecten een belangrijke rol spelen. Wie gelooft dat mensen volledig vrij zijn in hun keuzen, is erg naïef.

In de tweede plaats zijn we ook nu al solidair met mensen met ernstig overgewicht, alleen in een later stadium. Veel ziektes en ziektekosten hangen samen met een ongezonde levensstijl. Maar je hoort geen discussies over solidariteit als mensen acute hartproblemen krijgen. Dan is de nadruk op eigen verantwoordelijkheid blijkbaar minder en wordt het juist al snel (en terecht) als onethisch gezien om niet te (willen) helpen.

Afvallen is nu eenmaal zeer moeilijk voor velen. Door vroeg ingrijpen wordt niet alleen lijden voorkomen en gezondheid gewonnen, maar ook nog tegen een gunstige prijs. Mede omdat op aan overgewicht gerelateerde ziekten bespaard kan worden en de arbeidsproductiviteit kan toenemen.

Ten derde is het zeer gevaarlijk om na te denken in termen van verwijtbaarheid als het gaat over ziektekosten. De Zorgverzekeringswet staat niet toe dat vergoeding van behandelingen wordt geweigerd vanwege ’verwijtbaar gedrag’.

Zelfs wanneer men opzettelijk door rood licht rijdt en wordt aangereden, worden zorgkosten onverkort vergoed. Het recht op zorg is te belangrijk om in dit soort situaties anders te beslissen.

Het principe van solidariteit binnen de zorg is een groot goed. Het betekent: gezonden en rijken betalen mee voor de zieken en armen. Daaraan tornen, opent een heel scala aan vragen die de solidariteitsgedachte ondermijnen. Moeten we meebetalen aan sportblessures van 40-plussers die willen voetballen? Aan kraamzorg? Zijn kosten van ouderdomsziekten verwijtbaar omdat mensen te gezond hebben geleefd?

Het is goed als ’leefstijlinterventies’ vergoed gaan worden. Een groep mensen, die nu ook al veelal op zorg aangewezen is, kan eerder en beter worden bereikt.