Debat met oud-informateur Ivo Opstelten

VVD-leider Mark Rutte wil dat PvdA-leider Job Cohen stopt met het oproepen van „spookbeelden" over hoe er in het buitenland gereageerd zou worden op de mogelijke politieke samenwerking tussen VVD, PVV en CDA.

In een debat in de Tweede Kamer over de kabinetsformatie verwees Rutte vandaag naar de situatie in Denemarken en Zwitserland waar in een vergelijkbare samenstelling volgens hem de regering volop internationale contacten heeft en de plaatselijke economie floreert.

Rutte maakte duidelijk dat de verschillen tussen VVD en CDA aan de ene kant en de PVV aan de andere kant over de islam geen probleem hoeven te vormen voor samenwerking. Rutte kondigde aan, dat als hij premier is, „in de meest stevige termen” afstand zal nemen van PVV-leider Geert Wilders als die zich heel negatief uitlaat over de islam of moslims. De VVD-leider zei dat het zijn ambitie is om straks de premier te zijn van zoveel mogelijk inwoners van Nederland.

PVV: snel onderhandelen, maar zorgen om CDA blijven

PVV-leider Geert Wilders wil het liefst dinsdagavond nog de onderhandelingen over een rechtse samenwerking met VVD en CDA hervatten.

Volgens Wilders is onderhandelen weer mogelijk, omdat „de belangrijkste criticaster” van de rechtse coalitie binnen de CDA-fractie, Ab Klink, is opgestapt. GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema stelde dat de PVV-leider is gedraaid.

Halsema wees erop dat Wilders eerder nog een steunverklaring eiste van drie kritische CDA-Kamerleden: niet alleen van Ab Klink, maar ook van Kathleen Ferrier en Ad Koppejan. Wilders zei daarop dat hij nog in de onderhandelingen zal spreken over de twee overgebleven critici. Voor de rechtse coalitie telt elke stem, omdat de drie partijen in de Tweede Kamer een nipte meerderheid hebben van 76 van de 150 zetels.

Wilders eist niet langer dat de twee vooraf schriftelijk verklaren dat ze zich zullen neerleggen bij het eindresultaat van de onderhandelingen tussen VVD, PVV en CDA. "Maar de zorgen zijn er nog."

Volgens Wilders is het de bedoeling de onderhandelingen over een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van PVV onder leiding van informateur Ivo Opstelten te hervatten, daar waar ze vorige week zijn gestopt. Hij sloot uit dat de PVV regeringsverantwoordelijkheid zal gaan dragen en bewindspersonen voor het kabinet zal leveren. „Ik denk dat wij als gedoogpartij onze verantwoordelijkheid nemen”, zei de PVV-leider in reactie op vragen van SP-collega Emile Roemer.

CDA: alleen in uiterste noodzaak met socialisten

Volgens CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen sprak de Limburgse priester en voorman van de katholieken Wiel Nolens in de jaren twintig „ware woorden” toen hij stelde dat hij alleen in „uiterste noodzaak” met de socialisten wilde regeren.

Verhagen werd in het Kamerdebat over de kabinetsformatie uitgedaagd door PvdA-fractievoorzitter Job Cohen, die Nolens aanhaalde om aan te geven dat het CDA de afgelopen maanden nooit met de PvdA wilde regeren en altijd had afgekoerst op samenwerking met VVD en PVV.

Verhagen ontkende dat en herhaalde dat het de PvdA was geweest die onderhandelingen over een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA had geblokkeerd. Cohen had bovendien aangedrongen op een onderzoek naar een rechts kabinet. Maar Verhagen zei ook: „Ik constateer dat de heer Nolens in het verleden ware woorden heeft gesproken.”

PvdA

„Een volstrekt chaotische situatie”. Zo typeerde PvdA-leider Job Cohen dinsdag de situatie dat VVD, PVV en CDA de onderhandelingen over rechts willen hervatten, nadat deze vrijdag waren stopgezet wegens een gebrek aan vertrouwen. „In goed Nederlands noemen we dit een zooitje”, aldus Cohen.

Volgens de PvdA-leider spelen de drie partijen VVD, PVV en CDA „uit partijbelang met de toekomst van dit land”. De rechtse coalitie zal volgens Cohen geboren worden uit angst dat een van hen de schuld zou kunnen krijgen dat het rechtse kabinet er niet gekomen is.

Cohen deed vooral een beroep op het CDA om niet mee te werken aan een minderheidskabinet met VVD dat gedoogsteun van de PVV nodig heeft. In een tijd van economische crisis en dat ingrijpende maatregelen nodig zijn, bijvoorbeeld in de sociale zekerheid, is volgens de PvdA-leider een meerderheidskabinet nodig dat verbindend optreedt. „Dat kan geen kabinet zijn, waarbij alleen rechts Nederland de vingers kan aflikken”, stelde hij.

Opstelten: verrast door brief

Oud-informateur Ivo Opstelten (VVD) was verrast toen hij vorige week hoorde van de brief waarin Ab Klink uit de school klapte over de onderhandelingen over een rechts kabinet.

Opstelten zei tijdens het debat dat hij de sfeer aan de onderhandelingstafel juist goed vond. "Ik vond dat er een goede chemie aan tafel was, dat er de wil was om tot een resultaat te komen", zei Opstelten. "Ik was dus echt verrast door de brief van de heer Klink."

Opstelten heeft eerder al gezegd dat Klink de brief niet had moeten schrijven, omdat het risico bestond dat zo details over de vertrouwelijke onderhandelingen bekend zouden worden.

Opstelten wilde niet ingaan op de vraag hoe het nu verder moet met de formatie. Dat is aan koningin Beatrix, zei hij. Opstelten wilde ook niet zeggen of hij bereid is om verder te gaan als informateur. "Het zou buitengewoon ongepast zijn om daar ja of nee op te zeggen." De koningin moet daar eerst een besluit over nemen.

D66: formatie een farce

D66-leider Alexander Pechtold uitte tijdens het debat kritiek op oud-informateur Ivo Opstelten. Pechtold vindt dat Opstelten het proces, dat inmiddels „een farce" begint te worden, beter in de hand had moeten houden.

Volgens Pechtold was het „primair de taak” van Opstelten „als vertegenwoordiger van de Kroon, en niet als partijpoliticus om het proces in de hand te houden in plaats van met de natie drie dagen naar een zware eikenhouten deur te gaan zitten staren...”, zei Pechtold aan het begin van het Kamerdebat over de informatie van een rechts minderheidskabinet.

D66-leider Alexander Pechtold zei dat PVV-leider Geert Wilders „opnieuw aan de touwtjes” trekt. Volgens hem heeft het er „alle schijn van” dat Wilders „toch zijn marionettenkabinet krijgt”. CDA-Kamerlid Ab Klink is volgens Pechtold „onder verdachte omstandigheden” van de wagen gevallen en nu lijkt de karavaan gewoon verder te trekken.

SGP: geen toezeggingen gedaan

De SGP heeft mondeling noch schriftelijk afspraken gemaakt over steun aan een eventueel rechts kabinet. "Toezeggingen zijn niet gedaan of gegeven", zei fractievoorzitter Kees van der Staaij. "Als er relevante afspraken zouden zijn, zouden we er helderheid over geven."

Van der Staaij zei dat zijn partij elk kabinet 'met welwillendheid tegemoet treedt', tenzij er maatregelen geworden genomen op medisch-ethisch terrein, zoals het versoepelen van de regels voor euthanasie en abortus.

Steun van de SGP, die twee zetels heeft, kan relevant zijn voor de stabiliteit van een eventueel rechts kabinet. De combinatie van VVD, CDA en PVV heeft de kleinst mogelijke meerderheid van 76 zetels.

Van der Staaij vindt dat VVD, PVV en CDA zich schuldig hebben gemaakt aan een „verbazende en onhoffelijke gang van zaken. Het had anders gekund en gemoeten.” Volgens hem is de formatie er een van „verrassende wendingen”.

Kamervoorzitter Verbeet bij koningin

Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet is aan het eind van de middag naar paleis Noordeinde gegaan. Ze brengt daar koningin Beatrix verslag uit van het debat in de Tweede Kamer. De vorstin sprak eerder vandaag nog een aantal fractievoorzitters, net als maandagavond. Maandag kwam Verbeet ook langs als vaste adviseur van het staatshoofd.