Krijgen van kinderen moet gewoon bij het leven horen

Eicellen invriezen heeft nadelen. De kans op een (gezond) kind is klein. En wat gebeurt er met de niet gebruikte eicellen?

Hoog opgeleide singlevrouwen van boven de dertig met een kinderwens hebben haast. Ze hebben een goede opleiding gevolgd, hun loopbaan uitgezet en de tijd genomen om de geneugten van het leven te proeven. Kinderen kwamen later wel. Dat de vruchtbaarheid vanaf het dertigste levensjaar afneemt en de kans op een spontane zwangerschap gering is na het veertigste, wilde niet echt tot hen doordringen. Voor deze vrouwen is het invriezen van eicellen ’een godsgeschenk’, schreef filosoof Stine Jensen vorige week in NRC Handelsblad.

Tot op heden wordt deze techniek alleen om medische redenen aangeboden. Toen het Academisch Medisch Centrum vorig jaar liet weten dat het de techniek ook aan gezonde vrouwen wilde aanbieden, reageerde de politiek geschokt. Men vond invriezen onethisch, te riskant voor moeder en kind of de verkeerde oplossing voor een maatschappelijk probleem. Voormalig staatssecretaris Bussemaker besloot de kwestie aan het veld over te laten. Reden waarom de beroepsorganisaties nu met een standpunt komen.

Het invriezen van eicellen heeft niet alleen gevolgen voor de medische beroepsverenigingen en de vrouwelijke dertigers. De impact van nieuwe technologieën beperkt zich nooit tot gebruikers en aanbieders. Ook de samenleving verandert erdoor: het denken, het handelen en zelfs de moraal. Zo heeft de introductie van de anticonceptiepil de seksuele moraal diepgaand veranderd en het feminisme van de tweede golf mogelijk gemaakt. Door de invoering van IVF zijn velen het krijgen van kinderen als een recht gaan zien.

Dat mens en techniek, en ook moraal en techniek, met elkaar verweven zijn, is geen reden om het denken over goed en kwaad overboord te gooien. Het oordelen over de wenselijkheid van nieuwe technologieën wordt urgenter naarmate we ons meer realiseren hoe diepgaand samenleving en moraal worden beïnvloed door technologie.

Dat zien we ook bij het invriezen van eicellen. Deze technologie wordt gepresenteerd als een antwoord op een maatschappelijk probleem: vrouwen, vooral hoog opgeleide vrouwen, krijgen steeds later een eerste kind. Dat levert gezondheidsrisico’s op voor moeder en kind: hogere sterfte van het kind rond de geboorte, meer tweelingzwangerschappen, vroeggeboortes en een hoger risico bij de vrouw op borstkanker. Veel oudere stellen worden bovendien geconfronteerd met onvruchtbaarheid, doordat deze zowel bij de man als de vrouw met de jaren afneemt. Het menselijk lichaam, dat in een lang evolutionair proces tot stand is gekomen, blijkt de eisen van de moderne samenleving niet bij te kunnen benen.

De keuze om dit probleem individueel en technologisch op te lossen maakt lange-termijnoplossingen minder aantrekkelijk. Wanneer artsen met toestemming van de overheid aanbieden om eicellen van gezonde vrouwen in te vriezen, zullen steeds meer mensen dit als een normale gang van zaken beschouwen. De overheid versterkt daarmee het idee dat kinderen krijgen altijd nog mogelijk is. Een onjuist idee. Ook bij invriezen van eicellen is de kans op een (gezond) kind niet groot.

Hoe meer stellen na hun veertigste aan kinderen beginnen, hoe minder gewoon het wordt om er begin twintig aan te beginnen. Hoe graag artsen nu ook inspringen voor die individuele vrouw die een kind wil, op de lange termijn is het netto-effect dat steeds meer vrouwen kampen met onvruchtbaarheid. De vraag naar invriezen zal stijgen en het aantal eicellen in vrieskisten toenemen. Wat er met de overgebleven eicellen zal gebeuren, is voorlopig onbekend. Dat roept vele vragen op: mag er wetenschappelijk onderzoek worden verricht op de eicellen die overblijven? Mogen er embryo’s mee worden gekweekt? Hebben de betreffende vrouwen daar zeggenschap over?

Als een studente van twintig mij zou vragen wat te doen als ze werk en kinderen wil combineren, dan zou ik haar aanraden dat ruim voor het dertigste levensjaar te doen, desnoods zonder man, zoals vele vrouwen van mijn generatie dat hebben gedaan. Uit ervaring weet ik dat werken en moederen geen makkelijke combinatie is. Maar fysiek is het makkelijker wanneer je in de twintig bent dan in de veertig. Bovendien is ook het op latere leeftijd krijgen van kinderen geen garantie voor een gloedvolle carrière.

Het laten invriezen van eicellen betekent dat een vrouw rond haar vijfendertigste een half jaar bezig is om eicellen te verzamelen, om dan rond haar veertigste maandenlang bezig te zijn om via IVF een zwangerschap tot stand te brengen. De kans op succes is nog niet bekend. De tijd en emoties die dit alles kost, zijn evenmin goed te combineren met werk.

Kinderen krijgen, zou gewoon bij het leven moeten horen, iets wat tussen de bedrijven door kan en waar liefst geen dokter aan te pas komt. Daar heeft de hele samenleving baat bij.