’Rutte weet niet hoe het hoort’

Zou ze gistermiddag hebben lopen stampvoeten in paleis Noordeinde? Of zou ze haar majesteitelijke kalmte hebben bewaard? Niemand die het weet, maar Jan Vis, staatsrechtgeleerde, meent dat VVD-leider Mark Rutte gisteren de fatsoensregels tegenover de koningin met voeten heeft getreden.

Rutte had niet meteen nadat Wilders zei dat hij toch verder wilde onderhandelen met CDA en VVD, moeten zeggen dat hij dat zelf ook wilde. „Iemand had Rutte moeten terugfluiten en moeten zeggen: als jij premier wil worden, moet je wel de staatsrechtelijke beleefdheid in acht nemen. Rutte gedraagt zich als een opgewonden jongen die niet weet hoe het moet.”

Rutte had de koningin maandagavond geadviseerd hem de opdracht te geven een proeve van een regeerakkoord te schrijven. De leiders van PVV en CDA sloten zich daarbij aan. Maar Beatrix besloot eerst haar vaste adviseur Tjeenk Willink om nog een rondje te doen om mogelijkheden te verkennen. .

Nadat Wilders zich gisterochtend bedacht, nu het dissidente CDA-Kamerlid Ab Klink was opgestapt, wilde Rutte weer over rechts. Even later sloot Verhagen zich aan. Daarmee was de meerderheid voor een rechts kabinet er weer. Die concepttekst van Rutte hoefde niet meer. De koningin moet gewoon een informateur benoemen om de onderhandelingen over rechts voort te zetten.

De koningin mocht het allemaal via de media vernemen. En dat is volgens de staatsrechtelijke mores niet zo netjes. Beatrix verkeerde gisteren in de bizarre situatie dat zij zat opgescheept met een stapel achterhaalde adviezen, zonder dat zij daar officieel van op de hoogte was gesteld. Vis: „De koningin is de procesbeheerder van de kabinetsformatie. Iedere stap moet bij haar persoonlijk worden aangekaart. Zij kan geen besluiten nemen op basis van wat er in de pers wordt gezegd. Als zij dat zou doen, zou het snel gedaan zijn met de monarchie.”

Tijdens het Kamerdebat gisteren over de gestrande formatiepoging kreeg Rutte het zwaar te verduren: ’niet elegant’ meende Roemer (SP), ’onhoffelijk’ (Van der Staaij, SGP), ’schoffering van het staatshoofd’ (Rouvoet, CU). Rutte gaf toe dat het allemaal ’staatsrechtelijk ongelukkig’ was, maar hij beriep zich op de snelheid waarmee een en ander zich ontwikkelde. De koningin besloot uiteindelijk anders: niet Rutte krijgt het voortouw, maar Tjeenk Willink.