Kan Wilders verantwoordelijkheid aan?

Gaat Geert Wilders vandaag in zijn toespraak in New York ’vol op het orgel’ tegen de islam, zoals het gewezen CDA-Kamerlid en demissionair minister Ab Klink vreesde, of laat hij daar ook zien verantwoordelijkheid voor een coalitie in de dop te kunnen dragen?

Die toespraak nabij Ground Zero kan bepalend zijn voor het stemgedrag van twee ’bezwaarde’ CDA-Kamerleden, Ad Koppejan en Kathleen Ferrier en – breder – van leden in de CDA-achterban. Het tweetal in de fractie steunde Klink in zijn schriftelijke bezwaren tegen Wilders dat hij voortdurend de coalitie en het kabinet in verlegenheid zal kunnen brengen met zijn strijd tegen de islamisering. Wekt hij naar Koppejan en Ferrier toe te weinig vertrouwen dat een coalitie tussen VVD en CDA, gedoogd door de PVV, werkbaar zal zijn, dan kan deze formatie in het zicht van de haven stranden.

Informateur Tjeenk Willink zal de toespraak op zijn merites beoordelen. Hoewel er bij de drie aanstaande coalitiepartners een ’ferme wil’ is om tot een akkoord te komen en de kans zeer groot is dat dit gaat lukken, kan hij wel naar aanleiding van de uitlatingen van Geert Wilders zijn zorgen over de stabiliteit van de regering ventileren. Staatsrechtelijk heeft hij het recht om te waarschuwen. Dat deed hij eerder door te zeggen dat de geloofwaardigheid van Rutte als aanstaande premier in het geding is als deze formatie mislukt.

Het incasseringsvermogen van de fractievoorzitters en onderhandelaars Mark Rutte en Maxime Verhagen wordt met de toespraak van Wilders wel flink getest. Mentaal hebben ze zich er al op voorbereid. De kans bestaat dat ze er vol afstand van moeten nemen. Op zich hoeft dat geen probleem te zijn, want dit was de reden om aan een minderheidskabinet te beginnen. Dat biedt de partijen ruimte er andere, afwijkende opvattingen op na te houden. Toch kunnen er vragen rijzen waar ze in hemelsnaam aan beginnen met Wilders.

Verhagen is ook nog eens demissionair minister van buitenlandse zaken. Daardoor dreigt voor hem de situatie dat hij als minister in het buitenland moet uitleggen het niet eens te zijn met de radicale politicus Wilders, maar er intussen wel mee samen te werken om een nieuwe regering te stichten. Die dubbelrol hoeft niet overal in de wereld begrepen te worden. Werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes waarschuwde dat de positie van Nederland als handelsnatie risico’s loopt als Wilders als ’schaduw-vicepremier’ met draconische uitspraken komt over de islam en moslims.

De PVV-leider heeft regelmatig verklaard de islam te zien als een gewelddadige, politieke ideologie. Hij noemde de Koran de ’Mein Kampf’ van de moslims. Hij zou het boek liefst willen verbieden dan wel verscheuren tot een ’Donald Duck’. Ook beweerde hij dat moslims Europa willen koloniseren en dat ze desnoods met miljoenen tegelijk weggestuurd moeten worden.

Voor Wilders zelf betekent de toespraak bij de herdenking van de aanslagen van 11 september 2001 opnieuw een internationaal platform om zijn ideeën te spuien. Toch zal hij in zijn toespraak vandaag de Nederlandse politieke situatie in zijn achterhoofd moeten houden. Want hij kan niet zoals in de afgelopen jaren zijn opvattingen exclusief als een stormram gebruiken voor electoraal gewin. Hij zal moeten laten zien dat hij verantwoordelijkheid kan nemen voor een regering in oprichting, ook al zit hij er niet in.