Volksraadpleging test voor premier Erdogan

Het Turkse referendum over de grondwetswijzigingen morgen gaat over veel meer dan alleen dat. De uitslag van de volksstemming wordt gezien als een graadmeter voor de populariteit van premier Tayyip Erdogan. Die is onder Turken ofwel geliefd, ofwel gehaat. De meeste nee-stemmers doen dat vooral omdat ze in ’Tayyip’ een toekomstig dictator zien.

„Ik walg van die man.” De 39-jarige secretaresse Nevin Kucuk windt er geen doekjes om. Ze weet niet precies wat de inhoud is van de 26 grondwetsartikelen waarover wordt gestemd. Het gaat haar veel meer om de persoon van Tayyip Erdogan. „Hij wil als een Ottomaanse sultan het land regeren”, stelt ze. „Hij is arrogant geworden en duldt van niemand tegenspraak meer. Hij geeft journalisten uitbranders en straft zakenmannen die niet voor hem zijn. Als hij ook dit referendum wint, wordt hij de Poetin van Turkije. Was Poetin maar premier hier. Die heeft tenminste geen vrouw met een hoofddoek om.”

Het referendum gaat voornamelijk om de positie van de militairen en de hoge rechters. De regerende moslimdemocratische AK Partij is in de acht jaren dat ze aan de macht is niet alleen door de oppositie tegengewerkt, maar ook door de generaals en de hoogste rechters. De vernieuwde grondwet moet ervoor zorgen dat de hoogste rechters niet meer hun eigen ’ideologisch getinte’ opvolgers kunnen kiezen. De politiek en de lagere rechters krijgen meer inspraak bij de verkiezing van de nieuwe hoogste rechters. En wat het leger betreft: dat raakt zijn onaanraakbaarheid kwijt omdat het, mocht de grondwet veranderen, bij delicten verantwoording moet afleggen aan civiele rechters.

Vooraanstaand politiek analist Cengiz Candar zegt te weten dat het referendum mede bepaald gaat worden door de ’mate van obsessie’ met premier Erdogan. „Een groot deel van van de nee-stemmers laat hun keuze bepalen door de sociale laag waar ze bij horen. We weten dat de elite niet veel op heeft met de huidige leiders. Ze hebben een grotere hekel aan de hoofddoeken van de premier en de ministers dan aan het beleid dat ze voeren. Ik merk dat tegenstanders van de vernieuwde grondwet niet eens zo veel ingaan op de inhoud van het referendum. Ze zeggen recht voor zijn raap dat Tayyip Erdogan een lesje moet leren en dat ze daarom ’nee’ gaan stemmen”, aldus Candar.

Toch laten de nee-stemmers zich volgens hem allerminst misleiden door hun haat. „Dit referendum dient een einde te maken aan de politieke macht van de generaals en de hoogste rechters. De nee-stemmers haten niet alleen Erdogan, maar zijn veelal ook mensen die niet veel op hebben met democratie. Als je ze zou laten kiezen tussen een echte democratie en een door het leger geleid, autoritair systeem, zouden ze het tweede prefereren.”

Het anti-Tayyipkamp bestaat bij dit referendum uit het leger, het merendeel van de ambtenaren, de rijkere Turken, bijna alle oppositiepartijen, het grootste deel van de Koerden en bijna alle alevieten (een religieuze minderheid die een liberale vorm van de islam aanhangt). Heeft de AK Partij dan nog kans om als winnaar uit dit referendum te komen?

Candar: „Ik praat met de armen uit de achterstandswijken. Die zeggen bijna altijd ’ja’ te zullen stemmen. Want zij weten dat ze het beter kunnen krijgen als het land democratischer wordt. De Turkse elite heeft andere prioriteiten. Ondanks alle tegenwerking blijf ik toch hopen op een ’ja’.