De natuur als medicijn

De Idahoeve, een voormalige boerderij op het natuureiland Tiengemeten, is omgebouwd tot een zorgcentrum. Psychiatrische patiënten of mensen met niet-aangeboren hersenletsel vinden hier rust én activiteiten.

In de toekomst is het misschien ook in cijfers uit te drukken, „maar”, zegt Lieske Sperling, „nu al zien wij de resultaten van de helende werking die een verblijf midden in de natuur voor psychiatrische patiënten kan hebben. De meesten zeggen zich een stuk rustiger te voelen en gaan weer zien wat ze kunnen.”

Sperling is coördinator van de Idahoeve, een van de voormalige boerderijen op natuureiland Tiengemeten. De hoeve is, in een samenwerking van eilandeigenaar Natuurmonumenten met zorgbedrijf Bavo Europoort, omgebouwd tot zorgcentrum voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel of een chronisch psychiatrisch probleem, zoals schizofrenie.

Natuurmonumenten had al langer ervaring met de doelgroep. In de afgelopen jaren – en ook nu nog – staken er dagelijks cliënten van Bavo Europoort met het pontje vanuit Nieuwendijk over naar Tiengemeten om mee te helpen met het onderhoud en de herinrichting van dijken, akkers en natuur op het eiland.

Een van hen was Jerry (34). „Sinds 2008 werk ik al op het eiland. Ik woonde in Rotterdam, in een eigen huurhuisje, en kwam hier twee dagen per week. Het ging niet zo lekker met me, coffeeshop in, coffeeshop uit, en voortdurend in de drukte van de stad. Het werk hier in de natuur beviel me enorm goed, dus toen ik hoorde van de Idahoeve, wilde ik hier meteen komen wonen. Eigenlijk kwam ik niet in aanmerking, want ik was ’te goed’, maar de aanhouder wint”, zegt hij met een brede grijns.

Drieënhalve maand geleden mocht hij komen, op voorwaarde dat hij zou stoppen met blowen. „Ik probeer hier mijn leven weer een beetje in een rechte baan te krijgen. Ik blowde sinds mijn dertiende, maar hier op Tiengemeten is geen blowtje te krijgen. Ik mis het helemaal niet en heb zelfs geen last van afkickverschijnselen. Ik heb hier een bootje liggen om mee te vissen, ik heb een brommer en een fiets, dus ik kan alle kanten op. Drie dagen per week werk ik bij een molenaar op de wal, meel malen en verkopen aan bakkerijen en particulieren. De rest van de week werk ik hier, met hout en metaal en op het land – snoeien, schoffelen, oogsten.”

Jerry heeft van alles gedaan: grafkisten maken, lassen, hout bewerken, hij werkte in de detailhandel en in de kassen. Maar op zijn 21ste werd hij ziek. „Ik experimenteerde met cocaïne, xtc en andere drugs. Daar heb ik stemmetjes in mijn hoofd aan overgehouden. Dat noemen ze schizofrene paranoia of zoiets.”

Via de ziektewet en een afkeuring kwam hij met Bavo Europoort in contact. „De stilte hier vind ik heerlijk. Ik heb niet meer 24 uur last van de stemmen in mijn hoofd. In de stad wist ik vaak niet van wie de stemmen waren, of ze uit mijn eigen hoofd kwamen of van mensen om me heen. Dan gaf ik soms rare antwoorden.”

Jerry heeft getekend voor een verblijf van twee jaar op de Idahoeve. „Hier heb ik de kans om te genezen, al zal het nooit helemaal overgaan. Maar zolang ik rust om me heen heb, functioneer ik goed. Werken met en in de natuur is genezend, dat doet een mens echt goed. Ik wil absoluut niet terug naar de drukte van het stadsleven. Mijn doel is om over twee jaar door te stromen naar een eigen huis, hier in de Hoeksche Waard, met ambulante begeleiding, en naar een betaalde baan. Binnenkort ga ik nog in een andere molen werken, in Piershil. Stel je voor dat dat mijn molen zou kunnen worden.”

Niet voor alle bewoners zijn de rust en de natuur het belangrijkst om te kiezen voor een verblijf op de Idahoeve. Awin (32) uit Brielle hoopt er vooral vaardigheden te leren. Nog dit jaar wil hij naar de Indiase toeristenstreek Goa, waar een vriend van hem een guesthouse begint. „Het plan is dat ik dan de toeristen van de luchthaven haal en als gids trips voor ze ga verzorgen vanuit het guesthouse.”

Om zich op deze toekomstdroom voor te bereiden geeft Awin, die sinds mei op de Idahoeve woont, rondleidingen in het Landbouwmuseum op Tiengemeten en op de Idahoeve, en werkt hij in de winkel bij de boerderij. Daar verkoopt hij vogelhuisjes, sleutelhangers, bloemzaad, pannenkoekenmeel en groenten van eigen kweek aan toeristen.

Awin heeft het gymnasium gedaan en daarna verscheidene studies uitgeprobeerd aan een universiteit. In zijn studententijd ging het ’een paar keer goed mis’ met hem. „Ik was vooral druk met vrouwen en feesten, rondde dingen niet af en had een gebrek aan motivatie en concentratie. Ik leefde te veel in mijn eigen wereld en trok me terug uit de wereld om me heen. De maatschappij verwacht dingen van je waaraan ik niet kan voldoen. Ik maakte mijn post niet meer open, las de aanmaningen en brieven van deurwaarders niet meer. En toen stonden ze in 2004 voor mijn deur voor een inbeslagname.”

Awin werd vijf maanden opgenomen in het Erasmus Medisch Centrum, met de diagnose schizofrenie. Het begeleid wonen in Hoogvliet daarna liep opnieuw mis, waarna hij weer bij zijn ouders ging wonen, in Brielle. Eind deze maand beslist de rechter of hem zijn studieschuld word kwijtgescholden of niet.

In Brielle kreeg hij ambulante begeleiding, maar deed hij niet meer dan een beetje lezen en een boodschapje voor zijn moeder. „Hier gaat het vrij goed met me. En als het wat minder gaat, kan ik dat bespreken en mag ik eerder weg. Door de rondleidingen in het museum, het geven van informatie en het beantwoorden van vragen werk ik aan mijn geestelijke gezondheid.”

Ook Michel (42) uit Capelle aan den IJssel heeft, sinds zijn 22ste, de diagnose schizofrenie. Hij hoort net als Jerry stemmen in zijn hoofd. Michel is een oud-cliënt van Lieske Sperling, toen zij nog in Capelle werkte in een instelling voor chronisch psychiatrische patiënten.

„Ik heb hem aangeraden om hier te komen wonen, in een drugsvrije omgeving, met lucht en ruimte en zonder de drukte van de stad, zonder mensen die je van alles vragen en van alles van je moeten.” Michel, die nu drie maanden op de Idahoeve woont, vindt zijn nieuwe stek een grote vooruitgang.

„Hier kan je doen en laten wat je wilt. In Capelle was alles heel erg verzorgd. Ik was niet zelfstandig en ik deed helemaal niets. Hier probeer ik meer te doen, maar soms gaat dat niet. Ik werk in de houtschuur, maak vogelhuisjes. Het is nu rustiger in mijn hoofd. Ik had last van dwanggedachten en dwangmatige handelingen, maar dat is nu ook minder. De leiding merkt dat ik ben opgefleurd, maar zo voelt het eigenlijk niet. Wel is de ruimte hier veel fijner dan in Capelle, en de stilte. Van de natuur vind ik vooral het groen mooi.”

Michel wil voorgoed op de Idahoeve blijven, maar volgens de reglementen is de maximale verblijfsduur twee jaar.

Sperling: „Sommige cliënten komen hier tijdelijk, om even tot rust te komen, en willen daarna weer terug naar de stad. Maar er zijn er ook die nooit meer terug willen. Vooral voor de mensen die niet meer uit de psychiatrie denken te komen, zoals Michel, is het een beangstigend idee om na twee jaar toch weer terug te moeten. We gaan dat in kaart brengen en nadenken over oplossingen, zoals vormen van begeleid wonen in een landelijke omgeving.”