Rechts strandt op eis Wilders

Mark Rutte wil een conceptregeerakkoord schrijven nu de onderhandelingen over een rechts kabinet zijn stukgelopen. De VVD-leider wilde zelf nog wel door onderhandelen omdat hij het CDA stabiel genoeg vindt, maar PVV-leider Geert Wilders zei gisteravond geen vertrouwen meer te hebben in het CDA. „Je gaat niet verder onderhandelen als het vertrouwen is geschaad”, zei Wilders. Rutte zei teleurgesteld te zijn dat een rechts kabinet er nu niet in zit.

Vandaag brengt informateur Opstelten verslag uit aan de koningin. Zij moet een volgende stap zetten. CDA-leider Verhagen juicht het voorstel van Rutte om een eerste versie van een regeerakkoord te schrijven toe. Andere partijen kunnen daarna beoordelen of ze voldoende aanknopingspunten vinden in dat akkoord om er over door te praten.

Ook Wilders reageerde positief op het idee. PvdA-leider Cohen stelde hierop meteen voor om samen met Rutte aan de slag te gaan om een conceptakkoord te schrijven. D66 en GroenLinks wijzen een proeve af. D66-leider Pechtold wil een informateur zonder binding aan een partij.

Wilders verklaarde na twee dagen praten en nadenken dat hij niet door wil met het CDA omdat hij vreest dat de drie Kamerleden die deze week kritisch bleken te zijn over samenwerken met zijn PVV alsnog tegen zullen stemmen als er een akkoord is gesmeed. Hij heeft nog wel voorgesteld om de Kamerleden te laten verklaren achter het regeerakkoord te staan als het CDA-congres er ook mee instemt.

Niet nodig, vindt Verhagen. „Wees ervan overtuigd: als het congres met tachtig procent voor de akkoorden stemt, wat een verantwoordelijkheid zou het dan zijn om er als fractielid niet mee in te stemmen.”

Daarnaast konden de drie Kamerleden, onder wie Ab Klink, Wilders’ vraag onmogelijk positief beantwoorden. Zij moeten als parlementariër zelf een afweging kunnen maken over een mogelijk akkoord, ’zonder last of ruggespraak’. De drie hebben wel aangegeven dat de uitspraak van het congres van grote betekenis zou zijn voor hun overwegingen. Verder konden ze niet gaan, liet Verhagen weten. Het zou volgens hem ook niet nodig zijn. Hij vindt het dan ook een ’onmogelijke eis’.

Wilders meent dat hij volstrekt redelijk was. „De PVV is de afgelopen week een stabiele partij geweest. Ik heb drie weken naast Klink gezeten tijdens de onderhandelingen. Opeens neemt hij totaal afstand van mij en Verhagen. Dan is het vragen van zo’n verklaring niet onredelijk.”

Klink stuurde zijn fractie afgelopen dinsdag een brief waarin hij beschreef waarom hij niet langer met de PVV wenste te onderhandelen.

In die brief ging Klink vergaand in op de stand van de onderhandelingen. Volgens Verhagen had dat niet moeten gebeuren. „Het kan niet dat iemand die aan de onderhandelingstafel zit daar een brief over schrijft. Daar zit je op basis van vertrouwen.” Verhagen vindt niet dat hij zelf beschadigd is. „Ik heb mijn nek uitgestoken. Nu moeten we op een andere manier recht doen aan de verkiezingsuitslag.”

Wilders vindt niet dat hij zelf aan het wantrouwen in het CDA heeft bijgedragen, bijvoorbeeld door de partijvoorzitter een zeurpiet te noemen. „Voor mijn doen heb ik mij uitermate beheerst gedragen. En dat vonden de andere twee onderhandelaars ook.”

VVD, PVV en CDA hebben bij elkaar vier weken onder leiding van informateur Ivo Opstelten onderhandeld om een minderheidskabinet van de grond te krijgen, gedoogd door de PVV. De basis vormde een verklaring de uiteenlopende ideologische opvattingen over de islam van elkaar te accepteren.

Het was de tweede poging. De eerste formatie betrof Paars-plus: een coalitie van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks. De verschillen tussen VVD en PvdA bleken toen echter te groot.