Cohen: hand in eigen boezem steken

Hoopt u nog op een andere coalitie of gaat u er vanuit dat het een rechts kabinet wordt?

„Het is pas klaar als het klaar is. Je ziet het CDA worstelen. Als die rechtse coalitie de ferme wil is van VVD, PVV en CDA, dan is dat maar zo. Als VVD en CDA iets anders willen zijn wij bereid te praten. We zijn in dit land altijd aangewezen geweest op het midden. Dat is belangrijk.”

Stel dat u het wordt, oppositieleider. Stelt u zich zakelijk op, of gaat u ’vol op het orgel’ om het maar eens in modern Haags jargon te zeggen?

„Ik ga het op mijn eigen manier doen. Ik wil dicht bij mijzelf blijven. Er is me wel eens gevraagd of ik niet te fatsoenlijk ben voor de politiek. Maar het zou toch wel heel treurig zijn als je alleen oppositieleider kunt zijn als je bereid bent onfatsoenlijk te zijn.”

Nu hebt u het over de stijl. Maar hoe stelt u zich in politiek opzicht op?

„Als deze rechtse regering een beroep moet doen op andere partijen dan de PVV om voorstellen door het parlement te krijgen, moeten ze niet op voorhand op onze steun rekenen. Dat zullen we per onderwerp bezien. Maar ik realiseer me dat er flink moet worden bezuinigd. Dat zou ook gebeuren onder een kabinet waarvan de PvdA deel uitmaakt. Er zijn forse hervormingen nodig op de arbeidsmarkt en de woningmarkt. De hypotheekrente moet worden aangepakt, files bestreden. Bij de huren is er scheefgroei, mensen met een goed inkomen die in te goedkope woningen zitten. En we moeten nadenken over democratische hervormingen. Ook zijn investeringen nodig in het onderwijs en in innovatie. Daarom moet je ook kijken naar de studiefinanciering. Een kabinet met de PvdA zou dat allemaal aanpakken, maar wel op een sociale en eerlijke manier.”

Democratische hervormingen. Hoe?

„Dat wil ik nu niet precies invullen. Daarover zouden we een debat moeten voeren.”

U staat er nu naast. Vindt u achteraf dat u het deze zomer anders had moeten aanpakken?

„Ik geloof het niet. Ik heb steeds het gevoel gehad dat we niet verder konden als niet eerst een rechtse coalitie grondig zou worden onderzocht. Ik heb er steeds rekening mee gehouden dat dit zou kunnen gebeuren. Maar in deze vorm vind ik het wel de slechtste oplossing. Wilders krijgt veel macht, maar weinig verantwoordelijkheid. Hij kan blijven uitventen wat hij wil. Ook ik vind dat je streng moet zijn als het nodig is, maar hij is hard en harteloos tegenover mensen die dat niet verdienen. Dat leidt tot tweedeling en een verharding van de samenleving. Dat is mijn kernbezwaar.”

Komt dat rechtse kabinet er, dan lijkt Nederland af te stevenen op een politieke tweedeling: links tegenover rechts. Bent u bereid tot samenwerking of zelfs fusie met GroenLinks, D66 en de SP?

„Nou, fusie...laten we eerst gaan samenwerken. Natuurlijk, in de aanloop naar de verkiezingen wil je dat je eigen partij zoveel mogelijk tot zijn recht komt. Maar sinds de verkiezingen werken we wel degelijk samen met GroenLinks en D66. En de SP sluit ik natuurlijk niet uit. U suggereert dat ik afhoudend ben tegenover de SP, maar dat is niet zo.”

Wij horen ook wel andere geluiden, namelijk dat iedereen in Den Haag de PvdA volkomen zat is.

„Dat merken wij ook. Maar niet bij GroenLinks, D66 of de SP. Ook met de VVD valt te praten. Alleen bij het CDA zit er een flink chagrijn tegenover ons. Over en weer trouwens. Aan mij zal het niet liggen om dat weg te werken. We moeten de hand ook in eigen boezem steken.”