Onrust in CDA plaatst VVD in lastige positie

Vertrouwen. Dat was de afgelopen dagen het toverwoord binnen het CDA. Nu de problemen daar voorlopig zijn bezworen dient zich een volgend dilemma aan. Heeft de VVD nog het vertrouwen er met deze regeringspartner zo uit te komen dat het de partij en fractievoorzitter Rutte geen schade berokkent? En wat gaat Wilders doen? Na twee dagen vanaf de zijlijn ademloos toekijken hoe het CDA worstelt, beraadden VVD en PVV zich gisteren op de volgende stap.

Extra toezeggingen hebben de drie dissidente Kamerleden die de CDA-fractie twee dagen in hun greep hielden niet gekregen, bezworen woensdagnacht verschillende CDA’ers. En Verhagen heeft er gistermiddag alles aan gedaan om informateur Opstelten, VVD-leider Rutte en PVV-voorman Wilders duidelijk te maken dat hij de fractie weer onder controle heeft. Maar een garantie dat zij zullen instemmen met het akkoord dat er uiteindelijk ligt, is er niet.

Die zekerheid is er nooit geweest, zo weten ook de liberalen. Al een paar weken geleden was bekend dat in ieder geval twee CDA-Kamerleden grote principiële bezwaren hebben tegen de samenwerking en dat elk fractielid aan het eind nog een eigen afweging moet maken. Toch kijkt de VVD nu tegen een beduidend andere situatie aan.

Normaal gesproken kunnen onderhandelaars redelijkerwijs uitgaan van fractiediscipline. Als de fractieleider vertrouwen krijgt en wekenlang onderhandelt, moet je van goede huize komen om tegen het eindresultaat in te gaan. Zeker in deze omstandigheden, waarin het CDA, zoals het er nu naar uit ziet, heel wat eigen punten binnenhaalt.

Rutte heeft niet langer alleen te maken met een PVV, een partij die geen zetel in de Eerste Kamer heeft en waarin fractielid Hero Brinkman lijkt te doen wat hij wil. De VVD’er zit nu ook aan tafel met een partij waarin drie fractieleden een moeilijk te negeren draai hebben gemaakt. Hoe zij zich aan het eind van het proces gedragen is ongewis.

Wel is er nog de uitweg van de SGP. Die partij heeft van het begin af aan duidelijk gemaakt gedoogsteun te willen geven aan een rechts minderheidskabinet. Of dat voldoende is voor de VVD om met een mogelijk instabiel PVV en een onrustig CDA in zee te gaan, is de vraag. Straks ligt er een akkoord, stemt het CDA-congres in, maar gaat niet de hele fractie mee met de lijn. Dat zou niet alleen een doodsteek voor Verhagen zijn, maar ook een forse beschadiging voor Rutte en informateur Opstelten. Bovendien liggen dan de punten op straat waarop de VVD heeft toegegeven.

Zelf stoppen met de onderhandelingen is voor de VVD ook een dure grap. Met het CDA kan de partij uiteindelijk het dichtst bij het eigen programma blijven. Breken de twee nu, dan kunnen ze moeilijk daarna samen verder. Gaat de VVD, voor het eerst de grootste partij, dan alsnog niet gaan regeren?

Stoppen met onderhandelen zou ook ruimte geven aan Geert Wilders, die zich vervolgens kan presenteren als de buitengesloten partij. Of zoals de PVV’er het noemt, in een cordon sanitaire wordt gestopt. Dat laatste is ook meteen een reden om te veronderstellen dat Wilders zelf niet de stekker uit het overleg zal trekken.