Rwanda moet aan de groene energie

Rwanda is het dichtstbevolkte land van Afrika. Voornaamste energiebronnen zijn waterkracht en stookolie. Op termijn redt het land het daar niet mee. Biogas is een alternatief. Rwandezen kunnen met subsidie biogasinstallaties aanschaffen.

Op de smalle, steile doorgangsweg wringt een auto zich behoedzaam door een massa uitgelaten kinderen. De basisschool is net uit in Gasabo en leerlingen huppelen naar huis. Het is dringen geblazen om ruimte in het dorp, net als overal in Rwanda, het dichtstbevolkte land in Afrika. Een gemiddeld gezin telt er nog altijd zes kinderen. De overbevolking, en daarmee de rivaliteit om economische bronnen, was een van de oorzaken van de volkerenmoord in 1994. Nu dwingen die tot een groene visie op energie.

„Mijn energievoorziening komt uit de koeienstal”, vertelt Josephine Mukamusana. Elke dag verzamelt de marktvrouw de uitwerpselen van haar twee dieren en propt ze in de biogasinstallatie naast het huis. Drie teilen koeienstront vermengd met 60 liter water zorgen voor de dagelijkse behoefte aan energie.

Josephine moest wel even nadenken voor ze een paar vierkante meter van haar erfje afstond om een ondergrondse biogasinstallatie te bouwen. Elke meter grond is van belang in Rwanda. Dat is wel te zien aan haar moestuintje, waar niet de in Afrika bekende bonenstruikjes staan, maar bonenstaken die vertikaal groeien en nauwelijks ruimte innemen.

Josephine is evenmin als de rest van de inwoners van Gasabo aangesloten op het elektriciteitsnet waarvan draden dwars door het dorp lopen. „Te duur”, legt ze uit. Slechts tien procent van de Rwandezen is op het net aangesloten. De overheid wil dat binnen twee jaar verhogen naar zestien procent.

De meeste stroom wordt opgewekt door waterkracht- en oliecentrales. Rwanda wil echter meer opties benutten. Vanwege de vaker voorkomende droogten in Afrika wil het niet afhankelijk zijn van waterkrachtcentrales. En stookolie is duur omdat het uit Kenia moet komen.

Onder het westelijk gelegen Kivu-meer worden proeven gedaan met methaangas. Ook wordt gekeken naar de haalbaarheid van geothermische energie, waarbij ondergrondse warmtebronnen worden benut. En op de top van Jali, een heuvel bij de hoofdstad Kigali, ligt de grootste zonne-energie installatie in Afrika. Maar die voorziet vooralsnog in slechts 0,1 procent van het stroomverbruik in Rwanda.

„Bijna iedereen kookt op hout of houtskool. Daar moeten we van af”, zegt Augustine Hategeka resoluut. Ze is coördinator biogas op het ministerie van energie. „Ontbossing is een groot probleem en zorgt in ons heuvellandschap voor enorme erosie. ”

De Rwandese overheid wilde dat vóór 2013 15.000 huishoudens een biogasinstallatie zouden bezitten. Inmiddels is dat bijgesteld naar 5000 huishoudens. „Het is een forse investering voor een gemiddeld huishouden”, zegt Erik van Waveren van de Nederlandse ontwikkelingsorganisatie SNV, die een adviserende functie heeft bij het regeringsplan voor biogas. Rwanda is arm en probeert te herstellen van de verwoestende effecten van de volkerenmoord, toen extremisten 800.000 Tutsi’s en gematigde Hutu’s doodden.

Een biogasinstallatie voor een huishouden kost ruim duizend euro. De overheid verstrekt bijna vierhonderd euro subsidie. Kopers kunnen de kosten verlagen door zelf zand en stenen aan te leveren voor de bouw van de ondergrondse installatie. „Het wordt nog goedkoper als ze zelf meewerken. Bovendien kunnen ze een banklening krijgen tegen een speciaal laag rentetarief”, vertelt Van Waveren.

Josephine is blij dat ze de investering voor biogas aandurfde. ’s Avonds brandt er licht in haar bescheiden huis en ze kookt op gas. Ze spaart flink geld omdat ze nog maar zelden lampolie of houtskool hoeft te kopen.

Als verse koeienstront in de biogasinstallatie wordt geperst, komt er vloeibare mest aan de andere kant uit. „Dat gebruik ik voor mijn bananenbomen, maïs en bonen”, vertelt Josephine. „Sinds ik daar drie jaar geleden mee begon, is de oogst bijna verdubbeld.”