Na de verkiezingen is Zweden bijna een gewoon Europees land

Het was zelfs in het Europa van vandaag een opmerkelijk harde verkiezingsspot: een bejaarde vrouw, angstig over haar rollator gebogen, wordt achtervolgd door een bende in boerka gehulde vrouwen, die het op haar pensioen hebben voorzien.

Deze boodschap van haat jegens islamitische immigranten klonk niet in Frankrijk (Front National), België (Vlaams Belang), Denemarken (Volkspartij) of Nederland (PVV), maar in Zweden, voorheen het boegbeeld van de internationale vooruitstrevendheid.

De extreemrechtse Zweden-Democraten (SD) haalden met het aanwijzen van de buitenlander als zondebok voor het eerst de kiesdrempel. Zij maken met twintig zetels hun entree in het Zweedse parlement. Aangezien noch het linkse noch het rechtse blok op eigen kracht een regering kan vormen, heeft de SD een sleutelpositie veroverd in de Zweedse politiek.

Het zou, gezien de ontwikkelingen in de rest van Europa, een wonder zijn geweest als de komst van immigranten – inmiddels veertien procent van de bevolking – in Zweden niet had geleid tot onvrede. Vooral onder degenen die niet delen in de economische opleving die het land doormaakt.

Lange tijd leek Zweden zo’n wonder te zijn, met een sociaal-democratische traditie die leidde tot een rijk opgetuigde welvaartsstaat en een wereldwijd imago van tolerantie. Maar ook in de afrekening met links schaart Zweden zich in de Europese rij. De sociaal-democraten haalden hun slechtste resultaat ooit.

Het is dat zoveel kiezers de centrumrechtse coalitie van premier Fredrik Reinfeldt rechts passeerden, anders had hij ongestoord door kunnen regeren. Zijn eigen partij deed het uitstekend, maar het populisme van de SD hield de centrum-rechtse coalitie van een absolute meerderheid af.

Wat ook het vervolg van deze verkiezingen zal zijn, het einde van het Zweedse model lijkt hiermee wel bezegeld. Zolang de gematigde politiek van Reinfeldt – geen Margaret Thatcher– ervoor in de plaats komt, is dat geen tragedie. Anders zou het zijn als de SD, die is geworteld is in het neonazisme, ging meeregeren. Of, naar Deens en Nederlands voorbeeld, gedogen.

Reinfeldt zegt onder geen beding met de SD in zee te zullen gaan, hoe moeilijk dat de vorming van een regering ook maakt. Die opstelling is een verademing in het licht van het gemak waarmee extreem-rechts elders wordt omarmd.