Marktwerking en AWBZ zijn de grote hobbels bij de zorg

VVD, PvdA, GroenLinks en D66 zullen vele compromissen moeten sluiten om tot Paars-plus te komen. Hoe zit het met de pijnpunten marktwerking en zorg?

Er zal nog heel wat geschikt en geplooid moeten worden, willen de vier onderhandelende partijen het eens worden over de zorg. Marktwerking en de toekomst van de AWBZ, de volksverzekering tegen de kosten van langdurende zorg, zoals in verpleeg- en verzorgingshuizen, zijn taaie kluiven. Daarnaast is er nog wat kleiner, maar niet minder politiek gevoelig grut, zoals eigen risico, eigen bijdragen en snijden in het basispakket.

VVD en D66 willen verder gaan op het pad van de marktwerking. Dat betekent onder meer dat de zorgverzekeraars volledig risicodragend worden en dat over de prijzen van een steeds groter aantal behandelingen in ziekenhuizen vrij onderhandeld moet kunnen worden. Die ziekenhuizen en andere zorgaanbieders moeten privé-kapitaal kunnen aantrekken met de mogelijkheid van winstuitkering aan de aandeelhouders. De PvdA wil de klok niet terugdraaien, maar wel pas op de plaats maken met marktwerking. GroenLinks streeft wel meer concurrentie, maar anders dan alleen op basis van prijzen.

Is over dit moeilijke onderwerp een compromis gesloten dan wacht de volgende grote hobbel: de AWBZ. Alle partijen vinden de AWBZ (verpleeg- en verzorgingshuizen, psychiatrische instellingen, gehandicaptenzorg, thuiszorg, revalidatie) in zijn huidige omvang niet te handhaven. Maar dan. Bij de liberale partijen VVD en D66 blijft alleen nog een soort romp-AWBZ over voor de meest complexe intramurale zorg, namelijk de geestelijke gezondheidszorg (psychiatrische instellingen) en gehandicaptenzorg. Eigenlijk is het geen echte AWBZ meer, want het verzekerd recht op deze zorg vervalt. VVD en D66 maken er een voorziening van in een zelfstandig bestuursorgaan (zbo) en dat betekent: een vast budget, geen open-einde-regeling meer, zoals een verzekering in principe eigenlijk is.

De verpleeg- en verzorgingshuizen gaan bij de VVD naar de gewone ziektekostenverzekering. D66 maakt de gemeenten verantwoordelijk, via de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Voor wat betreft extramurale zorg: de VVD schaft de vergoeding voor begeleiding en dagbesteding af, maar compenseert gemeenten deels voor zover deze zorg daar terecht komt. Thuiszorg (verpleging en verzorging) komt onder de gewone ziektekostenverzekering te vallen. Bij D66 gaan alle vormen van extramurale zorg (begeleiding, dagbesteding, thuiszorg) naar de gemeenten.

GroenLinks en PvdA zijn behoudender. Bij deze partijen blijft de AWBZ bestaan voor alle intramurale zorg (verpleeg- en verzorgingshuizen, ggz-instellingen en de gehandicaptenzorg). Alle extramurale zorg (begeleiding, dagbesteding, thuiszorg) hevelt de PvdA over naar de gemeenten (WMO). Het verzekerde recht op deze zorg vervalt daarmee, want deze zorg wordt een voorziening. GroenLinks brengt alleen begeleiding en dagbesteding onder bij de gemeenten (WMO). Thuiszorg blijft in de AWBZ.

Voor intramurale zorg, zoals in verpleeg- en verzorgingshuizen, zal door de bewoners flink meer moeten worden betaald. Hoeveel meer, hangt af van de compromissen die worden gesloten. De vier paars-plus partijen zijn het eens dat bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen voortaan de woon- en service-kosten zelf betalen. Wie dat niet (helemaal) kan, krijgt huurtoeslag.

Daarnaast willen PvdA, D66 en GroenLinks een vermogenstoets voor verpleeg- en verzorgingshuizen. De VVD wil daar niet aan. Over eigen bijdragen wordt verschillend gedacht; D66 stelt geen verhoging voor, GroenLinks wil juist een forse verhoging waarbij de laagste inkomens worden ontzien. De PvdA wil een een minimum eigen bijdrage voor cliënten die langdurig intramuraal worden verzorgd.

Tot slot zullen de partijen het eens moeten zien te worden over eigen risico (voorstellen variëren van 150 tot 400 euro per jaar, al dan niet inkomensafhankelijk) en bezuinigingen op het basispakket.