Kleine partijen: 'Wie klein is, moet slim zijn, een niche zoeken'

Bij elke Tweede Kamerverkiezing wagen weer nieuwe politieke partijen zich in de politieke arena. Ook op 9 juni staan er acht nieuwe namen op de kieslijst. Maar hoe veel kans maken ze op een plek in de Kamer? Charlotte Brand, parlementair historicus aan de Radboud Universiteit Nijmegen, deed onderzoek naar nieuwe politieke partijen tussen 1946 en 2006. Haar conclusie: Wie klein is, moet slim zijn.

Tussen 1946 en 2006 poogden 147 nieuwe partijen in de Tweede Kamer te komen. Slechts twintig daarvan haalden één of meer zetels. Dat is nog niet genoeg om succesvol te zijn, zo blijkt. De meeste van die twintig partijen zijn weer verdwenen. „Dat komt vaak door interne ruzies”, zegt Brand. „Neem het Algemeen Ouderen Verbond (AOV). In 1994 wisten zij zes zetels te halen, maar door geruzie vielen ze snel weer uit elkaar.”

Een andere oorzaak voor het uitblijven van succes is een slechte organisatie. Brand: „Nieuwe partijen denken daar vaak niet genoeg over na. Dan willen ze uit het niets opeens een plek in de Kamer veroveren. Maar daarvoor zijn een goede structuur, een charismatische leider en een kandidatenlijst zonder rotte appels nodig. En dat is niet makkelijk.”

Eerder deze week klaagde Rita Verdonk (Trots op Nederland) over te weinig media-aandacht voor kleine partijen. „We hebben een soort mediadictatuur in Nederland. De media hebben bepaald welke acht partijen belangrijk zijn. Die mogen overal meedoen en andere niet”, zei Verdonk.

Brand is het daar niet mee eens. „Een partij moet zichzelf profileren. Ervoor zorgen dat de media ze in beeld krijgen.”

Om kans te maken op een plek in de Kamer, moet een nieuwe partij vooral vernieuwend zijn. „Je moet op zoek gaan naar een niche in het politieke spectrum. Kijk naar de PVV. Er was schijnbaar nog ruimte op rechts. Een andere partij die dit succesvol deed, is D66. Het electoraat begon in de jaren zestig te verschuiven. Er kwamen steeds meer zwevende kiezers. D66 presenteerde zichzelf toen als alternatief voor de bestaande partijen. Dat sprak vooral jongeren en intellectuelen aan.”

De acht nieuwe partijen bij de aankomende verkiezingen geeft Brand weinig kans. „Neem de jongerenpartij Lijst 17. Volgens mij is die partij weinig vernieuwend. Alleen de Piratenpartij heeft zich met de bescherming van de privacy een eigen onderwerp weten toe te eigenen. De vraag is alleen of dat in hun campagne duidelijk naar voren is gebracht. Ik denk dat ze daar een kans gemist hebben.”

Wat Brand opvalt, is de gedrevenheid en overtuiging bij de oprichters van de nieuwe partijen. „Het kost ontzettend veel tijd en energie. Bovendien moet je 11.250 euro waarborgsom betalen. Dat krijg je alleen terug als je driekwart van de kiesdrempel voor één zetel haalt . Dat lukt lang niet iedereen.”