Patentrecht / Arme landen mogen zelf medicijnen produceren

AMSTERDAM - Arme landen krijgen makkelijker toegang tot medicijnen tegen aids, malaria en tbc. Tijdens de handelstop in Katar is overeenstemming bereikt over een soepele toepassing van patentrechten op vooral medicijnen.

Negen landen, met als belangrijkste India, Brazilië en de Verenigde Staten, hebben gisteren een voorlopig akkoord bereikt. Dat geeft arme landen die met een gezondheidscrisis kampen het recht om zelf zonder patent medicijnen te produceren, of die te importeren uit landen als Brazilië, India en Zuid-Afrika.

De in Katar aanwezige ministers moeten het akkoord nog goedkeuren. Een lid van de delegatie van de Europese Unie zei dat de tekst hoogstens op details aangepast zal worden. Het akkoord heeft volgens een woordvoerder van de farmaceutische industrie slechts een politieke status. Dat zou betekenen dat farmaceutische bedrijven nog steeds bij de WTO een klacht kunnen indienen als hun patentrechten geschonden worden.

De WTO zocht naar een handreiking voor de landen die zelf geen medicijnen kunnen maken en onvoldoende middelen hebben om de veelal dure medicijnen aan te schaffen, maar waar de nood wel hoog is. Bescherming van patentrecht is noodzakelijk om de concerns die de medicijnen maken de prikkel te geven om nieuwe medicijnen te ontwikkelen. Aan de andere kant leiden hoge medicijnprijzen ertoe dat bij voorbeeld aids-slachtoffers in vooral Afrika geheel verstoken blijven van aids-remmers. Landen als India en Zuid-Afrika zoeken daarom al geruime tijd naar wegen om de patentrechten te omzeilen door zelf medicijnen na te maken en die te leveren aan arme landen.

De huidige regeling rond de patenterechten is vastgelegd in het zogeheten Trips-verdrag, een akkoord dat in 1994 is getekend. In de oorspronkelijke tekst van het verdrag is een passage opgenomen waarin wordt geregeld in welke noodtoestand de patentrechten niet meer gerespecteerd hoeven te worden. De arme landen willen die tekst zodanig aanpassen dat hun huidige situatie met veel aidsslachtoffers als een noodtoestand kan worden gekenmerkt.

De Verenigde Staten en Zwitserland, waar veel farmaceutische bedrijven zijn gevestigd, keren zich al jaren tegen een al te ruime uitleg van het begrip noodtoestand. Nu de Amerikanen door de verspreiding van miltvuur in hun land zelf met Bayer zijn gaan onderhandelen over de patentrechten op een medicijn tegen miltvuur, lijkt er enige ruimte te zijn gekomen om ook de ontwikkelingslanden tegemoet te komen.