Europa snakt naar een vrouw als kanselier

Duitsland is klaar voor een vrouwelijke bondskanselier: Angela Merkel. De verkiezing van deze top-politica zou geweldig zijn voor heel Europa.

Gewoonlijk zou ik op een verzoek van Trouw om mijn gedachten op papier te zetten over de mogelijkheid dat Duitsland een vrouwelijke bondskanselier zou verkiezen nee zeggen. Ik heb toch ja gezegd, omdat ik anders een kans zou laten liggen voor discussie over een grotere participatie van vrouwen in de politiek en in het bedrijfsleven.

Het is goed mogelijk dat Angela Merkel bondskanselier van Duitsland wordt. Dit zou een historische omwenteling zijn in de geschiedenis van ons buurland. Voor het eerst wordt Duitsland dan geleid door iemand die voortkomt uit Oost-Duitsland. Dit zal de kroon zijn op de hereniging van Duitsland.

Er is nog een tweede aspect. Een benoeming van Angela Merkel tot bondskanselier zou betekenen dat voor het eerst in de geschiedenis van het land een vrouw de hoogste politieke leiding wordt toevertrouwd. Een van de belangrijkste landen in Europa krijgt dan een vrouwelijke leider. Europa lijkt hier klaar voor te zijn. In de Europese Commissie zijn al zes vrouwen als Europese commissarissen opgenomen in het team van de voorzitter. Onder mijn collega’s merk ik dat de uitvoering van dit beleid invloed heeft op de wijze waarop besluitvorming wordt georganiseerd en beslissingen totstandkomen.

Het betrekken van meer vrouwen in het management, zowel in de publieke als in de particuliere sector, geeft een positieve stimulans in de samenleving. Daarom is er reden stil te staan bij het vooruitzicht van de benoeming van Angela Merkel en bij de vraag welke veranderingen in de stijl van leidinggeven kan worden verwacht. Een vraagstelling, die uiteraard de inhoud van het beleid en de politieke vormgeving, terzijde laat.

Bij dit onderwerp is generaliseren onvermijdelijk. Als vrouwen in het algemeen meer gevoel hebben voor communicatie met hun medewerkers en met hun afnemers, dan wordt daarmee niet gezegd dat er ook geen mannen zijn die deze vaardigheden benutten. En ook niet dat er geen vrouwen bestaan met een minder gelukkige hand op het communicatieve vlak.

Tegen deze achtergrond de volgende overwegingen nu Duitsland zo goed als zeker een vrouw aan de top krijgt. Vanouds is Duitsland een land met een formele cultuur, zeker als het gaat om de verhoudingen tussen bestuurslagen binnen en tussen organisaties. Deze cultuur staat soms het bereiken van optimale beslissingen in de weg. Bureaucratische verhoudingen blokkeren van tijd tot tijd effectieve besluitvorming. Vrouwen hebben de neiging deze blokkade te doorbreken door het leggen van rechtstreekse contacten, ongeacht de formeel vastgelegde bestuurlijke verhoudingen. In dit opzicht kan door het optreden van Angela Merkel een ingrijpende verandering in Duitsland plaats vinden.

De zakelijke grondslag van deze verandering ligt in de sfeer van kennismanagement. Hier openbaart zich een verschil tussen de managementstijl van mannen en vrouwen. Mannen aan de top vinden vaak dat zij alles moeten weten, op elke vraag een antwoord moeten hebben. Zo laten zij zien dat zij alles onder controle hebben. Daardoor hebben zij moeite met het organiseren van de raadpleging van ondergeschikten.

Vrouwen handelen veelal anders. Zij hebben minder moeite met het mobiliseren van de kennis van anderen en met het onderkennen van de werkelijkheid dat een tekort aan kennis de gewoonste zaak van de wereld is. Niemand kan alles weten. Kennis hebben betekent vooral weten wat men niet weet. Vrouwen gebruiken communicatie als voertuig voor informatie. Op die regel zal Angela Merkel geen uitzondering zijn. Die cultuuromslag vervangt het monopoliseren van kennis door het delen van kennis. Hiervan gaat een stimulans uit op de betrokkenheid van medewerkers bij de voorbereiding en uitvoering van beleid. Evenzeer als in Nederland neemt gedrevenheid de plaats in van onverschilligheid. Passie in de plaats van kilte.

Bij dit perspectief sluit aan dat Angela Merkel een nieuwe weg inslaat bij de samenstelling van haar team van ministers en naaste medewerkers. De slag van beleid naar uitvoering, van politiek naar burger en van top naar werkvloer wordt hiermee gemaakt. Openheid, informatieoverdracht en een verbeterde communicatie naar de bevolking zijn te verwachten van een vrouw aan de top.

Zo beschouwd heeft deze verandering op het hoogste niveau in Duitsland uitstraling naar de hele samenleving en in breder verband naar Europa. Dit is niet alleen mooi meegenomen, maar vooral hard nodig.

Drs. Neelie Kroes (VVD) is Europees commissaris voor mededinging.