Laat culturele verzuiling niet toeslaan op tv

Het 'multiculturele slagveld' Nederland heeft baat bij goede multiculturele tv-programma's. Zonder de NPS zal dat echter een stuk moelijker worden.

De publieke omroep dreigt met de NPS zijn kenniscentrum op het gebied van multiculturele programmering te verliezen. In ruil daarvoor mag elke culturele splintergroep straks in de kleine uurtjes voor zichzelf beginnen. Dat betekent verdere verzuiling en versplintering, in plaats van integratie in de media. De Tweede Kamer kan daar vandaag nog een stokje voor steken.

’De publieke omroep dient zich over de volle breedte van zijn aanbod rekenschap te geven van de multiculturele samenleving’. Staatssecretaris Van der Laan schrijft het in de nota ’met het oog op morgen, de publieke omroep na 2008’. Wie de rest van de kabinetsplannen voor het nieuwe publieke omroepbestel leest, ontwaart echter een fiks probleem. Als de NPS wordt afgeschaft, wie gaat dan na 2008 die multiculturele programma’s voor alle Nederlanders maken? Andere publieke omroeporganisaties doen daar tot nu toe namelijk bar weinig aan.

Het bedienen van autochtone én allochtone kijkers is een verplichting voor alle publieke omroepen. Zij dienen ’een afspiegeling van de samenleving’ te zijn. Daarop wordt toegezien door de publieke omroep, de koepelorganisatie van publieke zendgemachtigden. De wet geeft - terecht - geen duidelijke criteria voor multiculturele programmering, omdat omroeporganisaties deze vrij moeten kunnen invullen. Helaas ontbreekt echter ook een wettelijke waarborg voor interculturalisering van het publieke programma- aanbod.

Publieke omroepen hoefden zich tot nu toe dus nauwelijks te verdiepen in de ins en outs van multiculturele programmering, zoals het samenstellen van multiculturele redacties. De publieken scoren zo slecht op dit gebied, dat de Commissie Rinnooy Kan onlangs weer een ’actieplan’ voorstelde om het bereik onder allochtone Nederlanders te vergroten.

Incidentele pogingen daargelaten investeerde alleen de NPS de afgelopen tien jaar structureel in multiculturele programma’s en multiculturele redacties. Via een lange reeks experimenten, beginnend met het praatprogramma ’Bij Lobith’ in de jaren tachtig, zijn daardoor succesvolle programma’s ontstaan als ’Dunya & Desie’, ’Premtime’ en ’Raymann is laat’, voorgegaan door ’Urbania’, ’Surinamers zijn beter dan Marokkanen’, ’Surinamers zijn beter dan Turken’, ’De Akbarstraat’, ’Het oude Westen’, ’Voorheen Girls’ en ’De Vele gezichten van Marokkaans Nederland’.

De resultaten van de NPS zijn de vrucht van langdurig bouwen aan stevige netwerken in de samenleving, betrokkenheid bij interculturele mediaprojecten en festivals en ervaring in het rekruteren en opleiden van allochtoon talent. De NPS fungeert als hét kennis- en opleidingscentrum voor heel ’Hilversum’, en levert steeds vaker allochtone redacteuren af die bij andere omroepen aan de slag kunnen.

Hoe Van der Laan een ’brede interculturalisering’ van de publieke omroep zonder de NPS wil bereiken, blijft een grote vraag. Zeker nu het kabinet kiest voor een omroepstructuur die precies het tegenovergestelde zal bewerkstelligen. Het is namelijk raadselachtig wie straks de publieke taken gaat overnemen die nu door de NPS worden ingevuld.

De Raad van Bestuur van de publieke omroep verdeelt straks de zendtijd en beoordeelt of de bijdragen van licentiehouders daarbinnen vallen. De bestaande omroepen kunnen blijven bestaan, maar moeten concurreren met vele nieuwe ’aanbieders’. Het budget van de NPS wordt ook teogevoegd aan de Raad van Bestuur, die het mag verdelen.

De positie van de Raad wordt op deze manier versterkt, ten koste van de NPS. Tegelijk kunnen de zendgemachtigden op religieuze grondslag, zoals de NCRV, EO en KRO, blijven voortbestaan. Dat model wordt echter op de hele publieke omroep toegepast. Het nieuwe model lijkt verdacht veel op de verzuiling, het aloude ’multiculturele model’ van de christen-democraten: iedere levensbeschouwelijke en culturele groep zijn eigen hokje.

Het effect kan rampzalig zijn: elke minderheid mag preken voor eigen parochie, en niemand bekommert zich meer om het grote geheel. Het is onduidelijk hoe de publieke omroep kan zorgen dat al die zuilen en zuiltjes straks zinvolle programma’s creëren, die ook interessant zijn voor andere kijkersgroepen. In plaats van multiculturele programma’s voor alle Nederlanders, komen er evangelische programma’s voor de evangelischen, islamitische voor de moslims, Antilliaanse voor de Antillianen en atheïstische voor de atheïsten. Verzuiling en versplintering dus, in plaats van integratie.

Het is aan de Raad om te zorgen dat alle Nederlanders worden bediend. De omroepgelden worden echter gerelateerd aan de STER-inkomsten, en de Raad heeft alle belang deze te maximaliseren. Net als culturele- en kunstprogramma’s zullen innovatieve en ’lastige’ multiculturele programma’s zonder extra maatregelen dus naar de marge van het bestel worden gedrukt.

De Tweede Kamer heeft nog één mogelijkheid om deze nieuwe verzuiling te voorkomen. Het bestuur van de publieke omroep heeft straks voor het eerst - en als enige - de taak om het vervullen van publieke functies af te dwingen. Als publieke licentiehouders lacunes laten vallen, kan de Raad van Bestuur daarvoor andere producenten in de arm nemen. Het voorbeeld van de NPS leert echter dat dat ervaring, infrastructuur, en dus investeringen vereist.

Als de Raad van Bestuur straks gaat beschikken over de middelen van de NPS, schept dat verplichtingen. Nu Nederland volgens sommigen in een ’multicultureel slagveld’ dreigt te veranderen, staat het belang van goede multiculturele programmering en interculturalisering buiten kijf. Een parlement dat dit belang onderschrijft, zal van de toezichthouder - de Raad van Bestuur - concrete compenserende voorzieningen moeten eisen nu de NPS als taakorganisatie wegvalt. Laat de Kamer het na om deze eis te stellen, dan is de nieuwe publieke omroep een stap naar atomisering en desintegratie van de samenleving, in plaats van naar een grotere cohesie door het creëren van nieuwe media- inhoud, die alle culturele groepen in Nederland met elkaar verbindt.

Ed Klute is directeur van Mira Media, dat gelijkwaardige multiculturele deelname van etnische groepen aan audiovisuele media wil waarborgen.