Studentenhuisvesting / Kamernood? Een 'legaal' gekraakte woning

Kamernood? Een 'legaal' gekraakte woning in de stad kan dienen als studentenhuis.

De bovenburen kwamen meteen kijken toen vijf eerstejaars studenten een leeg kantoorpand kraakten in een Amsterdamse yuppenbuurt. ,,De buren waren heel nette mensen en ze vroegen waarom wij dit deden'', vertelt Willem, een 23-jarige filmacademiestudent. Met zijn achternaam wil hij niet in de krant. ,,Wij zeiden dat we geen betaalbare woonruimte konden vinden, terwijl vele panden leeg staan om de zakken te vullen van rijke mensen. En dat vonden ze prachtig. Vroeger kraakten zijzelf ook om die reden. Spullen voor de inrichting hebben we van de hele buurt gekregen. We hebben zelfs een afwasmachine, want die stond nog in het pand.''

Willem had al eerder gekraakt in Eindhoven, maar toen hij naar Amsterdam verhuisde zat hij eerst in onderhuur op een kamer van negen vierkante meter. ,,Er was geen keuken en ik betaalde 250 euro. Ik kon niets anders vinden en wilde me zelfs inschrijven bij anti-kraak van Ad Hoc, maar daar kon ik niet op de wachtlijst. En voor een studentenkamer, aan de rand van de stad, moet je al een jaar wachten.'' Via het vorig jaar opgerichte studenten kraakspreekuur (SKPU) ontmoette hij lotgenoten, die ook een onderkomen zochten. Het SKPU is een initiatief van studenten die gekraakt wonen, in samenwerking met buurtkraakspreekuren van Amsterdam. Zij biedt een alternatieve vorm van bewoning en hopen woningnood aan de kaak te stellen.

Het SKPU schat dat er ongeveer 1000 studenten kraken in de hoofdstad. Bij hun wekelijkse spreekuur komen gemiddeld 2 tot 3 binnenlopen, die uitgebreid voorgelicht worden. Omdat zij daarna ook zelf aan de slag kunnen, is niet altijd duidelijk hoeveel er daadwerkelijk gaan kraken. ,,De meeste studenten die langskomen vinden het interessant en spannend'', zegt woordvoerster Tamira Combrink (21), vierdejaars geschiedenisstudente en twee jaar kraakster. ,,Vaak komen ze met het verhaal dat ze alleen maar een dure kamer kunnen krijgen en vragen ze of wij iets willen vertellen over het kraken. Ze willen een betaalbare woning. Maar ook hun stem verheffen tegen de woningnood.''

Volgens Tamira kost kraken wel even wat tijd in het begin. ,,Daarom is het handig om het met een groep te doen. Je bent dan een paar weken bezig met het zoeken naar een huis dat een jaar leegstaat. Je moet bijvoorbeeld langsfietsen en in het kadaster kijken. En als het eenmaal gekraakt is, moet de eerste maand ook altijd iemand thuis zijn. Er is dan veel te regelen en de buren en eigenaar komen meestal langs. Verder is er vaak een aantal dingen dat je op moet knappen om het woonbaar te maken. Als er een lekkend dak is, zullen de meeste krakers dat direct oplossen. En als er geen douche is, wordt die veelal ook meteen aangelegd. Over het algemeen zijn de meeste voorzieningen aanwezig of gemakkelijk te krijgen. Zo kun je in praktisch alle gevallen gas, water, licht en internet gewoon aanvragen.''

,,Kraken lijkt me niet meer nodig in deze tijd'', stelt Claudia Duinisveld, directeur van Ad Hoc Beheer. Deze organisatie houdt zich bezig met 'tijdelijk beheer van panden door middel van tijdelijke bewoning', in volksmond beter bekend als anti-kraak. Ad Hoc is de grootste op dit gebied en vertegenwoordigd in zeven vooraanstaande studentensteden. Duinisveld: ,,Wat wij bieden heeft veel meer voordelen dan kraken. Voor een vergoeding van ongeveer 100 tot 150 euro per maand zit je in enorme ruimtes in bijvoorbeeld villa's, scholen, kerken, en woonboten. Die zijn wind- en waterdicht en voorzien van verwarming, warm water, een douche en service als iets kapotgaat. Het belangrijkste is dat je daar gewenst bent door de eigenaar. Bij kraken krijg je een proces en trek je uiteindelijk altijd aan het kortste eind. Ook gaat de leefbaarheid van de buurt naar beneden en er wordt niets aan beheer en behoud gedaan.''

Volgens Duinisveld zijn steeds meer pandeigenaren overtuigd dat de strategie van Ad Hoc werkt. Zodra zij over de ruimte willen beschikken, moet de bewoner namelijk per direct vertrekken. Die krijgen vaak op tijd vervangende woonruimte, maar de bewoner moet wel behoorlijk flexibel zijn. Daarnaast dient die zich aan de huisregels te houden: het pand hoort in dezelfde staat te blijven, waardoor je het niet kunt verven. Ook mag je geen feesten of partijen geven. Verder moet het altijd representatief zijn voor geïnteresseerde kopers die minimaal 24 uur van tevoren een afspraak proberen te maken. Desondanks is Ad Hoc enorm populair bij studenten. Daardoor is er soms ook een stop op de inschrijvingen. Eenmaal op de wachtlijst, kan het tussen een dag en een halfjaar duren voordat je een woning hebt.

Een gunst voor de eigenaar en zeker niet voor de student, werpt het SKPU tegen. Bovendien zou het woningnood alleen maar in hand werken. Tamira: ,,Studenten hebben zo totaal geen huurbescherming, terwijl je wel huur betaalt. Ze noemen het alleen een 'vergoeding' uit juridisch oogpunt. Ze kunnen elk moment jouw woning binnen en afspraken maken lukt lang niet altijd op z'n korte termijn. Ook gaan er bijvoorbeeld maar drie mensen in een heel groot schoolgebouw, terwijl ze daar veel meer studenten kunnen huisvesten. Het ergste is dat eigenaren op deze manier hun pand kunnen bewaren voor speculatie, waarna ze meestal tot luxe kantoren of woningen verworden.''

Volgens Tamira staat de wet het kraken toe, als een eigenaar een pand zonder duidelijke bestemming een jaar leeg laat staan. Vaak gaat het om panden van vastgoedmagnaten of woningbouwverenigingen. Als de kraker in de woning zit, met nieuwe sloten, mag de eigenaar ook geen huisvredebreuk plegen. Totdat het juridische conflict over de bewoning, meestal in de vorm van een civiel proces, is opgelost genieten de krakers bescherming. De eigenaar krijgt de woning terug als hij zijn spoed eisend belang aantoont, dat ook getoetst wordt door de rechter. Als de kraker er dan niet vrijwillig uitgaat, waarvoor alle gelegenheid is, wordt er ontruimd. Maar dat gebeurt slechts in een procent van de gevallen.

Het enig strafbare feit van het kraken is het openbreken van deur, waarbij de pleger op heterdaad betrapt moet worden. Via SKPU zijn daar echter genoeg vrijwilligers voor te regelen. 'Specialisten' die met zo min mogelijk schade een deur openmaken, aangezien de nieuwe bewoners ook een mooie deur willen. Vervolgens nemen de krakers voor 90 euro per pand een pro-Deo advocaat in de arm.

Het is moeilijk om te zeggen hoelang de zaken gemiddeld duren, maar volgens Tamira is de helft van de zaken binnen een halfjaar afgewikkeld. ,,Goed uitzoeken brengt het risico van vroege uitzetting naar beneden. De andere helft van de zaken kan van een halfjaar tot een jaar of tien duren. Ook opknapkosten variëren. In mijn pand waren we met z'n vijven 600 euro per persoon kwijt in het eerste halfjaar en we wonen er nu twee jaar. Soms hoeft er bijna niets opgeknapt te worden of juist heel veel, maar daar kun je het pand op selecteren.''

,,Wij willen gewoon betaalbare woonruimte voor studenten en dat is er niet genoeg. Tussen de 6000 en 7000 studenten zijn op zoek naar een kamer'', zegt Passchier Veefkind, woordvoerder van het niet-commerciële kamerbureau voor studenten (ASVA). Het bureau probeert daarom alle mogelijkheden aan te grijpen. ,,Wij wijzen mensen op anti-kraakorganisaties en wij zijn zelf ook bezig via woningbouwver enigingen anti-kraak aan te bieden, in renovatiewijken. Die gespreken lopen nog. Maar wij sturen mensen ook door naar SKPU. Wij vinden dat een goed initiatief, want de krakers houden de woningmarkt scherp.''