De eco-kiwi komt van ver

Den Haag lijkt zich niet veel meer aan te trekken van het milieu, maar thuis is het nog vaak onderwerp van gesprek. Is eco altijd goed en wegwerp altijd slecht? Wat heeft zin en wat niet? Over milieubeleid thuis. Aflevering 3: uitheemse groenten en fruit.

Het eco-keur verovert de schappen van de super. En dat is te merken ook. Moest je vroeger bij wijze van spreken al even slikken voordat je je verantwoorde groenten ging kópen, tegenwoordig ogen de ecologische producten net zo smakelijk als de traditionele. Ook qua sortering is er nauwelijks meer onderscheid. De keuze gaat niet meer alleen tussen kool of biet, er zijn ook ecologische boontjes, tomaten, bananen of kiwi's.

Die nieuwe eco's hebben nog wel hun oude oorsprong. Eco-tomaten uit Spanje, eco-kiwi's uit Italië of uit Nieuw-Zeeland. En hier klopt iets niet. Die producten zijn met het vliegtuig hierheen gebracht en dat getuigt niet van 'respect voor het natuurlijk evenwicht', waar het eco-keur voor zou moeten staan.

Bert van Ruitenbeek, directeur van het Platform Biologica, beaamt dat daar iets wringt. Maar: ,,Wij zetten ons in voor de biologische landbouw. Voor producten die zonder kunstmest en zonder bestrijdingsmiddelen zijn geteeld. We zijn ook wel voorstander van producten uit de eigen regio, maar we kunnen de klok niet tweehonderd jaar terugdraaien. Als de consument kiwi's wil, zorgen wij voor biologische kiwi's. Ook al moeten die van ver komen. En voor een eerlijke vergelijking moet je ze naast de traditionele kiwi's uit Nieuw-Zeeland zetten. Dan winnen de biologische het.'

Dat is waar. De Interfacultaire vakgroep energie en milieukunde (Ivem) van de Rijksuniversiteit Groningen heeft uitgerekend hoeveel energie het kost om de groenten en fruit in de winkel te krijgen. De traditionele boer heeft 2 megajoule (MJ) per kilo nodig. Het maakt niet zoveel uit wat hij verbouwt, en grofweg verdwijnt de helft daarvan in zijn tractor en gaat de andere helft op aan kunstmest. Omdat de biologische boer dat laatste niet gebruikt, is hij energiezuiniger, maar daar staat tegenover dat een ecologische akker minder opbrengst heeft.

Deze verschillen vallen in het niet bij de hoeveelheid energie die voor het transport wordt verbruikt. Voor elke duizend kilometer die één kilo groenten in een vrachtwagen wordt vervoerd, komen er 3MJ bij. Gaat het transport per vliegtuig, dan zijn het ruim 10MJ per duizend kilometer.

Het maakt dus nogal uit hoe bijvoorbeeld die Spaanse tomaten hier zijn gekomen. Stel dat er 2000 kilometer moet worden overbrugd, dan hebben ze inclusief het wegtransport 8MJ gekost. En de ingevlogen tomaten 22MJ. Maar wie vervolgens denkt met Hollandse tomaten milieubewust te eten, komt bedrogen uit. Volgens hetzelfde Groningse overzicht kost een kilo kastomaten -bijna alle Hollandse tomaten komen uit de kas- maar liefst 36MJ.

Dat weet je als consument niet, dus wellicht kan een energielabel uitkomst bieden. Een vermelding op het etiket hoeveel energie er aan de mandarijnen of sla is verbruikt. Van Ruitenbeek vindt het een sympathiek idee. ,,Het past wel in onze filosofie, maar ik ben bang dat de consument met zo'n label wordt overvoerd. Er zijn al zoveel keurmerken. Ik voel meer voor algemene voorlichting waarmee we consumenten wijzen op de voordelen van biologische producten die streek- én seizoengebonden zijn.'

Daar zit inderdaad de moeilijkheid, zegt Sanderine Nonhebel van het Groningse Ivem. ,,In enquêtes geven mensen altijd aan dat ze liefst seizoengebonden groenten kopen. Maar niemand weet wanneer de tijd rijp is voor tomaten of boontjes.' Ook Nonhebel vraagt zich af of dit probleem is te ondervangen met een energielabel. ,,De consument heeft al zoveel te lezen in de supermarkt. Ik denk niet dat hij met zo'n label blij zal zijn.'

Maar ja, wat moet je dan als je buiten het seizoen je favoriete groenten wilt eten? Koop ze, geconserveerd in een glas met statiegeld, zegt het Groningse lijstje -milieuvriendelijk en lekker gaan niet altijd samen. Dat kost maar 3MJ per kilo extra. Diepvries (6MJ extra), wegwerpglas (8MJ) of blik (8MJ) zijn minder gunstig.

Ook dat is nog niet het hele verhaal, zegt Nonhebel. De consument verbruikt zelf ook energie voordat de maaltijd dampend op tafel staat. Energie om te koken natuurlijk, maar nog veel meer om het te bewaren in diepvriezer en koelkast. Een gemiddelde Nederlandse maaltijd kost 23MJ, terwijl voor een portie (200 gram) ingevlogen Spaanse groenten minder dan 5MJ is verbruikt. Grotere boosdoeners zijn het vlees en de kant-en-klare producten: daar is veel meer energie aan opgegaan. Terwijl een kilo aardappelen slechts 2MJ heeft gevergd, zijn er aan een kilo diepvriesfrites 20MJ opgegaan. En dan moet u ze nog frituren ook.

Voor wie het allemaal een beetje te ingewikkeld wordt, heeft het Ivem een paar jaar geleden het Groene Kookboek gemaakt, met recepten die nog geen 10MJ per persoon kosten (te vinden op: www.fwn.rug.nl/ivem). Wees gerust: het is niet alleen linzensoep of kikkererwtenschotel wat u krijgt voorgeschoteld.