Karacaer / Het is geen anti-Turks complot (opinie)

Over de Armeense genocide moeten erkenners en ontkenners te horen zijn. Dat heeft niets te maken met anti-Turks sentiment.

Er is fikse commotie ontstaan over de vraag of in 1915 door Turken genocide is gepleegd op Armeniërs. Zo veel commotie, dat het drie kandidaat-kamerleden van CDA en PvdA hun plaats op de lijst heeft gekost. Die periode van de Turkse geschiedenis ligt bij Turken gevoelig, zelfs naamgevingen kunnen al tot hevig debat leiden.

Op 21 december 2004 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen, waarbij de regering wordt opgedragen om bij de onderhandelingen over de EU-toetreding van Turkije de genocide op de Armeniërs aan de orde te stellen. Daarna volgde een wetsvoorstel dat het ontkennen van de genocide strafbaar stelt, overigens wel met de toevoeging, dat het op beledigende wijze of herhaaldelijk gebeurd moet zijn. Frankrijk gaat nog een stapje verder. Daar kan ontkenning tot gevangenisstraf en een boete van 45.000 euro leiden.

Beide landen hebben op zijn minst de verdenking op zich geladen boter op hun hoofd te hebben. Het Nederlandse koloniale verleden is nog steeds niet in zijn volle breedte erkend, het Franse evenmin. Pas sinds een paar jaar komen we erachter dat goed en kwaad in de Tweede Wereldoorlog helemaal niet zo zwart-wit waren, maar dat er vele grijstinten zijn. Die grijstinten hebben we nodig om een werkelijk zicht op onze geschiedenis te krijgen. Af en toe heb ik de indruk dat de Duitsers er verder in zijn dan wij.

Dit alles maakt een helder debat er niet gemakkelijker op. Turken in Nederland plaatsen de ophef in het licht van het steeds vijandiger wordende klimaat in ons land. Het integratiedebat neemt gevoelsmatig de vorm van een oprotdebat aan. Dat is geen goed uitgangspunt voor de beoordeling van een historische gebeurtenis. Voor het eerst sinds 1915 worden wij, Turken buiten Turkije, aangesproken op die gebeurtenissen van 1915. Wij moeten nu, in de moderne wereld, op de vrije markt van meningen over de historie, zonder overheidsdwang (wel partijdwang!) de concurrentie aangaan met alternatieve lezingen. Dat is hard, dat is niet eenvoudig, maar het is geen hetze tegen de Turken die politiek willen bedrijven. Het is voor de Turken moeilijk en nieuw, maar het is geen verraad, het is geen anti-Turkse samenzwering.

Nebahat Albayrak heeft hierin een moedige stap gezet. Wetende dat de Turkse achterban het haar niet in dank zal afnemen, heeft ze positie gekozen. De Turkse media en de Turken in Nederland moeten stoppen mensen als Albayrak te verketteren omdat zij een afwijkend standpunt inneemt. Zowel erkenners als ontkenners van de Armeense genocide moeten vrij aan het debat kunnen deelnemen. In een open samenleving als de onze is dat de enige manier om te reageren. Meningen zijn vrij en feiten heilig!

Nederlandse Turken voelen zich in de hoek gezet, Turkije zelf zet de hakken in het zand. Toch zit er beweging in de zaak. In Turkije is de moord op de Armeniërs heel lang als een leugen afgedaan, maar er is sprake van een kentering. Dat er gemoord is, wordt in steeds bredere kring erkend. Het Turkse kabinet heeft voorgesteld een internationale commissie te laten oordelen en wil zich neerleggen bij dat oordeel. De archieven, zowel de Armeense als de Turkse, worden opengesteld voor historische onderzoek. Hoewel er rechtszaken zijn aangespannen tegen Turken die pleiten voor erkenning van de genocide, wordt het vonnis steeds vaker vrijspraak. Gun de Turken tijd om de confrontatie met hun geschiedenis aan te gaan, anders wakker je nationalistische of zelfs fascistische gevoelens aan.

Moet de politiek vooroplopen in een controversieel debat als dat over de Armeense kwestie? Ik denk dat de politiek er goed aan doet terughoudend te zijn, maar wel onafhankelijk onderzoek te stimuleren. Het kan niet zo zijn dat de politiek beslist over de uitkomsten van een debat, dat nog door de historici moet worden afgesloten. De strafbaarstelling van de erkenning van de Armeense genocide door Turkije is daarom net zo onwenselijk als het Franse voorstel dat de ontkenning wettelijk wil aanpakken.