Geschiedenismuseum / Ziedaar het wonder! De politiek is om

Het pleidooi van Verhagen en Marijnissen voor oprichting van een Huis van de Geschiedenis getuigt van politiek opportunisme en gebrek aan inzicht.

Fascinerend, de politiek ontdekt de waarde van geschiedenis. ’Een volk zonder geschiedenis bestaat niet’, schrijven Marijnissen en Verhagen zaterdag 13 mei in Trouw, en ze verbinden daaraan een al even onverbiddelijk gevolg. Elk volk, ook het Nederlandse, heeft dus een geschiedenis. Maar, als dat zo is: Waarom doen we daar in ons land dan zo besmuikt – en in het beste geval zo nonchalant – over?’’

Vooral die laatste zin doet ’t. Daar kijkt een mens van op. Want één blik in de boekhandel en de geschiedenis komt je in stapels tegemoet. De studiezaal van elk gemeentearchief zit vol Nederlanders die hun stamboom uitzoeken. Een blik op het verenigingsleven in ons land en je ontdekt een keur aan clubjes die zich bezighouden met archeologie en geschiedenis – om nog te zwijgen van het heropvoeren van historische gebeurtenissen dat sinds kort veel opgang maakt. Geschiedenis is al een jaar of tien in, dus hoezo doen we besmuikt? Verhagen en Marijnissen leggen het uit. ,,In het onderwijs is geschiedenis als vak steeds verder in de marge gedrongen. Ook op radio en tv is er slechts sporadisch aandacht voor.’’

Dat is natuurlijk waar. Kort na haar aantreden diende onderwijsminister Van der Hoeven geschiedenis als schoolvak de finale nekslag toe. Staatssecretaris Van der Laan smeedde intussen omroepplannen die voor het succesvolle historische tv-programma Andere Tijden, een zekere dood zullen betekenen, en dwong daarna bezuinigingen af waar het historische radioprogramma OVT ook onder zal lijden. De besmuiktheid waar Verhagen en Marijnissen het over hebben, mag de politiek vooral zichzelf verwijten. Ze kiest stelselmatig voor ’vernieuwing’ van de samenleving en gebruikt die term, zoals historicus James Kennedy weleens heeft laten zien, haast als een toverspreuk. Ten koste van traditie, zuil, cultuur, kortom van ons historisch erfgoed.

Marijnissen is op dat punt wellicht een uitzondering, hij wijst al langer op de waarde van geschiedenis en steunt de hoofdstroom van de politiek zelden. Maar Verhagen doet dat wel, als voorzitter van de grootste regeringsfractie CDA. Dat maakt het merkwaardig dat hij zich nu aansluit bij zo’n oppositieman van de SP als redder van ons historische bewustzijn. Waaraan is dat te danken?

Ziedaar het wonder. De politiek is om. Zo’n tien jaar na de rest van Nederland, maar ergens in de afgelopen drie jaar van dit kabinet is het dan toch gebeurd. Sinds de Fortuyn-revolte was het zoeken naar de lijm die onze samenleving weer cohesie en moraal kon geven. God viel daarvoor niet meer aan te roepen, dat geloofde zelfs het CDA niet meer, maar wacht ’s, er was nog iets anders dat daarvoor kon dienen. Plotsklaps vond minister Van der Hoeven niet meer dat geschiedenisonderwijs de nekslag verdiende, het moest juist worden uitgebreid. De Tweede Kamer viel haar bij en vroeg om een canon waarin vastgelegd wordt wat wij over het verleden horen te weten. Politici van links tot rechts – iets meer van rechts – ontdekten de geschiedenis als kern van onze vorming tot goed staatsburger. Een vorming die ons weer ’trots’ zou maken op ons land.

Of die Haagse ommezwaai nou een verbetering is, staat nog te bezien. Want ja, geschiedenis kan veel. Ze kan iets duidelijk maken over het verleden, over het heden. Ze kan je soms trots maken op het verleden. Maar ze kan je moeilijk trots maken op het heden als het heden daartoe zelf geen reden geeft. Het heden moet daar op zijn eigen houtje iets aan doen, bijvoorbeeld in de politiek, en het is een veeg teken als de politiek die verantwoordelijkheid op het bordje van een ander schuift. Ze weet er blijkbaar zelf geen raad meer mee.

Verhagen en Marijnissen wekken mijn argwaan met een zoveelste pleidooi voor een Huis van de Geschiedenis, teneinde bij te dragen aan ’actief burgerschap’ en ’verbondenheid tussen de culturen hier aanwezig’. Zo’n huis mag best, want leve de geschiedenis. Maar bespaar ons politieke motivaties voor zo’n instituut. Ze tonen niet alleen gebrek aan inzicht in geschiedenis, maar ook gebrek aan overtuiging van de politiek in eigen kunnen.

Hans Goedkoop is historicus en presenteert het tv-programma Andere Tijden.