Europees verdrag / EU viert bescheiden feest in Lissabon

De regeringsleiders heffen vandaag het glas op een nieuw Europees verdrag, dat de omstreden grondwet verdringt. De grondrechten staan nu in een apart handvest.

De EU-regeringsleiders hebben vandaag reden voor vrolijkheid op hun feestelijk middagmaal in Lissabon. Ze zijn er bijna allemaal in geslaagd om volksstemmingen te voorkomen over het nieuwe EU-verdrag.

Dus zetten ze met een gerust hart hun handtekening onder het verdrag, dat in de plaats komt van de omstreden Europese grondwet. Alleen Ierland moet een referendum houden, maar problemen worden niet verwacht omdat de Ieren hun nieuwe welvaart grotendeels te danken hebben aan hun EU-lidmaatschap.

Opvallend zijn de argumenten tegen referenda. De regeringsleiders die, zoals Balkenende, te kampen hebben met grote anti-stromingen, zeggen dat een referendum overbodig is omdat het nieuwe verdrag heel iets anders is dan de grondwet.

Dat staat haaks op het argument van de regeringsleiders die de grondwet zonder problemen aanvaard hebben gekregen in eigen land. Zij zeggen dat de verschillen zo klein zijn dat er geen volksstemming nodig is.

Op die tegenstrijdigheid mogen de 27 parlementen gaan kauwen als ze volgend jaar het verdrag ter ratificatie krijgen voorgelegd. Hoe het ook zij, de Europese Unie krijgt met dit nieuwe verdrag een huishoudelijk reglement, dat in 2009 van kracht moet worden.

Het verdrag zal niets veranderen aan het feit dat de lidstaten op hun strepen staan. Zoals ook vandaag zal blijken. EU-voorzitter-van-dienst Portugal wilde dat het verdrag in Lissabon zou worden ondertekend. Maar België, dat is aangewezen als reguliere vergaderplaats van de EU-regeringsleiders, wilde deze keer geen uitzondering maken. Dus vliegen de regeringsleiders in hun eigen vliegtuigen van huis naar Lissabon, om te tekenen. Na het middageten vliegen ze in optocht naar Brussel. Alleen Balkenende geeft een lift aan Verhofstadt van België en Juncker van Luxemburg.

Bij de luchtverkeersleiders van Eurocontrol worden geen problemen verwacht. „We hebben 30.000 vluchten per dag in Europa, dus die 25 kunnen er wel bij”, zegt een woordvoerster. Maar het is de vraag of de verkeersleiders in Lissabon daar ook zo over denken. Na een informele EU-bijeenkomst in oktober kregen ze de regeringsleiders maar moeilijk de lucht in. Zoveel speciale vluchten achter elkaar waren ze niet gewend. De premiers en presidenten stonden zich een uur tot anderhalf uur in hangars te verbijten. Het is niet altijd glorieus aan de top.

Als ze eenmaal in Brussel zijn beland, gaat de blik van de regeringsleiders naar de lange termijn. Op voorstel van Sarkozy van Frankrijk komt er een club van ’wijze’ mensen, een reflectiegroep geheten, die een beeld moet schetsen van de EU na het jaar 2020. De top zal in ieder geval een voorzitter van die club willen benoemen. Veelgenoemde kanshebbers zijn oud-president Vaira Vike-Freiberga van Letland en de Fin Jorma Ollila, die naam heeft gemaakt als topman van het Nokia-concern.

Sarkozy laadde de verdenking op zich dat hij met die groep toetreding van Turkije wilde dwarsbomen. Sarkozy is een verklaard tegenstander van Turks lidmaatschap.

Om te voorkomen dat die Turkse kwestie de top gaat vergallen, zullen de regeringsleiders in hun officiële conclusies Turkije niet eens noemen. Dat is voor het eerst sinds jaren. Turkije voelt al nattigheid en wil opheldering. Maar de EU-top laat zich niet uit de tent lokken. De regeringsleiders genieten liever na van hun nieuwe verdrag van Lissabon.