Van Thijn verlaat politiek met angst voor ’waaierdemocratie’

Ed van Thijn waarschuwde eind jaren zestig al voor een ’waaierdemocratie’. Het wordt steeds meer werkelijkheid. Net nu hij afscheid neemt van de politiek.

Een scala aan partijen en onduidelijkheid over wie aan de macht komt; ruim veertig jaar geleden voorspelde PvdA-prominent Ed van Thijn al de huidige veranderingen in de politieke arena. Te veel partijen scheppen onduidelijkheid, zo stelde de jonge Van Thijn. Door het scala aan partijen kunnen er geen coalities meer worden gevormd, waardoor kiezers niet weten waar ze aan toe zijn. Dat leidt tot onvrede.

Net nu Van Thijns voorspelling werkelijkheid dreigt te worden, zegt de oud-minister de politieke arena vaarwel. Gisteren nam hij afscheid. Hij begon in 1962 als raadslid in Amsterdam. In de daarop volgende decennia was Van Thijn onder meer PvdA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, burgemeester van Amsterdam, minister van binnenlandse zaken, informateur en senator. Deze zomer bedankte hij voor nog een termijn als Eerste Kamerlid.

Deze stap zegt echter niets over zijn betrokkenheid. Zeker nu nieuwe bewegingen als paddestoelen uit de grond schieten, is hij bezorgd. „We moeten goed nadenken over de volgende regering. De VVD valt uit elkaar, de PvdA kan maar moeilijk het hoofd boven water houden met de hete adem van de SP in haar nek. Nog even en een coalitie tussen PvdA, CDA en VVD is niet eens meer mogelijk”, zo verwacht Van Thijn. „Maar je moet ook niet denken aan zo’n regering. Dat zou krankzinnig zijn, het einde van de politiek.”

Een coalitie tussen de nieuwkomers klinkt hem evenmin als muziek in de oren. „De kans dat Trots op Nederland van Verdonk en de PVV van Wilders er inderdaad met de winst vandoor gaan, acht ik zeer realistisch. Dat is heel erg, want zo krijg je onmogelijke coalities. Dan krijg je regeringen van CDA en SP, of Wilders en Verdonk, terwijl dat absoluut geen coalitiepartners zijn.”

Van Thijn is bang dat het uit de hand loopt: „Er zijn historische voorbeelden te noemen van democratieën die zichzelf opblazen, zoals de Duitse Weimar-republiek. Daar stemden de kiezers op vleugelpartijen waardoor er geen coalities meer te vormen waren. Daar was ik al die tijd bang voor en het is zuur dat het nu werkelijkheid dreigt te worden. Tegelijkertijd ben ik ontzettend blij dat ik het veertig jaar lang mis heb gehad. Helaas krijg ik nu gelijk.”