Voorrangsregel helpt school in zwarte wijk niet

Met ’gemengd aanmelden’ wil Amsterdam de scheiding tussen witte en zwarte scholen aanpakken. Dat werkt niet voor alle scholen.

De meeste basisscholen willen het niet, ouders meestal ook niet en politici evenmin. Toch worden veel witte scholen witter en veel zwarte scholen zwarter. Tot nu toe heeft niemand dat tij weten te keren.

Amsterdam denkt nu het ei van Columbus gevonden te hebben. Bijna alle basisscholen in de stad ondertekenden deze week een plan om scholen gemengder te maken. Dat houdt in dat ouders voorrang krijgen als ze hun kind aanmelden voor een school samen met een kind van een andere etnische afkomst.

Daarmee gaat Amsterdam verder dan andere grote steden én het kabinet. Het kabinet heeft slechts één concrete maatregel aangekondigd: het wil vaste tijdstippen voor het aanmelden van leerlingen. Witte ouders melden hun kind namelijk vaak vroeg aan; daardoor zijn de gewildste scholen vol als zwarte ouders hun kind komen inschrijven. Een vast aanmeldtijdstip – ook onderdeel van het Amsterdamse plan – moet dat voorkomen.

Daarnaast hoopt het kabinet op initiatieven van groepen witte ouders die hun kinderen gezamenlijk op een zwarte school inschrijven. Het ministerie van onderwijs meldde onlangs tevreden dat vorig jaar zeventien zwarte scholen dankzij zulke initiatieven ’kleurrijker’ werden. Goed nieuws inderdaad, maar nog geen doorbraak.

Het Amsterdamse plan mikt hoger. De bedoeling ervan is allereerst dat populaire witte scholen gemengd worden. Want witte ouders die er hun kind graag hebben, zijn pas van een plek verzekerd als ze het samen met een zwart kind op zo’n school aanmelden. Als gevolg daarvan zullen er meer witte kinderen zijn voor wie op zo’n populaire school geen plaats is; zij moeten op zoek naar een andere school. Die is allicht zwarter, maar zal geleidelijk ook verkleuren, verwacht de gemeente.

Amsterdam omzeilt een aantal wettelijke struikelblokken. Scholen mogen bijvoorbeeld in hun toelatingsbeleid geen onderscheid maken op grond van etniciteit; dat ondervond een Rotterdamse school met gescheiden wachtlijsten voor witte en zwarte kinderen. Ook het principe dat ouders vrij zijn in hun schoolkeuze is in Nederland onaantastbaar.

Die eerste klip ontwijkt Amsterdam doordat scholen voor zwarte en witte leerlingen even toegankelijk blijven. De voorrangsregel voor kinderen die ’gemengd aangemeld’ worden, doet daaraan geen afbreuk.

Ook de vrije schoolkeuze blijft bestaan. Ouders die hun kind per se op een witte school willen hebben, kunnen dat nog steeds voor elkaar krijgen. Ze moeten er alleen iets meer moeite voor doen.

Toch heeft de Amsterdamse aanpak beperkingen. Alles hangt af van de ouders. Als die geen gebruikmaken van de kansen die de voorrangsregel hun biedt, verandert er niets.

Ook de reikwijdte van het plan is beperkt. Het richt zich op de scholen die geen goede afspiegeling zijn van hun buurt. Als het slaagt, worden allereerst witte scholen gemengder, en vervolgens iets minder witte scholen nog wat kleurrijker. Maar het is de vraag of de nieuwe regel uiteindelijk ook zwarte scholen gemengd maakt.

Dat laatste geldt het sterkst voor scholen die zwart zijn doordat ze in een overwegend zwarte buurt staan. Het ei van Columbus voor díe scholen moet nog gevonden worden.