Sinds wanneer doet een eed van trouw aan de Grondwet er niet meer toe?

Je moet er niet aan denken dat de Tweede Kamer de Partij voor de Vrijheid (PVV) ook maar één moment serieus had genomen en de partij had gevolgd in haar absurde eis de beëdiging van de beoogde PvdA-bewindslieden Aboutaleb en Albayrak terstond te blokkeren vanwege hun dubbele nationaliteit. Daarmee zou de Kamer zich klakkeloos op het standpunt hebben gesteld dat de eed/gelofte van iemand met een dubbele nationaliteit geen cent waard is. Hun bij de aanvaarding van hun ambt uit te spreken trouw aan de Koning, het Statuut en de Grondwet, doet er kennelijk niet toe.

Voor Albayrak zou zo’n uitspraak nog vernietigender zijn geweest. Jarenlang was zij een gewaardeerd collega, krijgt ze van de ene op de andere dag te horen dat ze uiteindelijk toch niet te vertrouwen is. Zoals het in het jargon van de PVV wordt genoemd: Kamerleden en bewindspersonen lopen het risico verstrikt te raken in een oerwoud van tegenstrijdige belangen. Begrijpelijk daarom dat er in de Kamer commotie ontstond over de poging van de PVV een motie van deze strekking in te dienen.

Hoe zich van loyaliteit te verzekeren en hoe die desgewenst in een wet vast te leggen? Over deze vraag wordt al jarenlang een discussie gevoerd aan de hand van het begrip nationaliteit. Het idee bestaat dat iemand met een dubbele nationaliteit (zoals prinses Máxima, maar ook koningin Beatrix en inmiddels bijna een miljoen burgers) minder loyaal (kunnen) zijn aan het vaderland dan onderdanen met slechts één nationaliteit. Gemakshalve vergeet men in deze discussie dat veel Nederlandse emigranten vaak ook een dubbele nationaliteit aanhouden. En vergeet men ook dat zelfs het kiezen voor één nationaliteit weinig zegt over loyaliteit.

Los daarvan zijn er allerlei, vaak praktische overwegingen om de nationaliteitsvraag goed te regelen, al is het geen eenvoudige zaak. Zo is het voor een Marokkaan nagenoeg onmogelijk afstand te doen van zijn nationaliteit en is het voor een Turk weer erg handig om de Turkse nationaliteit aan te houden. En het is waar: het aanhouden van twee nationaliteiten kan de indruk wekken dat men niet uit volle overtuiging kiest voor het Nederlanderschap. Maar het voert te ver hun loyaliteit in twijfel te trekken en het getuigt van wantrouwen om van een Kamerlid of een bewindspersoon meer zekerheid te verlangen dan het afleggen van de eed.