Stilstaan bij je leefgewoonten vóór je aan kinderen begint

"De meeste vrouwen weten natuurlijk wel dat het beter is tijdens de zwangerschap te stoppen met roken en drinken. Maar ze staan er vaak niet bij stil dat je al een paar weken zwanger bent op het moment dat je ontdekt in verwachting te zijn. En ze wéten vaak gewoon niet dat sigaretten en alcohol slecht zijn voor de vruchtbaarheid, niet alleen van henzelf, maar ook van hun man."

Nicole Manders, verloskundige in Eindhoven, moet even lachen als ze zich een vrouw herinnert aan wie ze dat vertelde. „Die wilde al lang stoppen met roken, maar het kwam er maar niet van. Ze dacht steeds: als ik eenmaal in verwachting ben, ja dan. Maar toen ze hoorde dat dat juist door dat roken weleens een tijdje kon duren, riep ze: nú heb ik echt een stok achter de deur. Twee maanden later was ze zwanger.”

Het overgrote deel van de zwangerschappen in Nederland is gepland. Dat wil zeggen: er wordt bewust een moment uitgekozen om te stoppen met anti-conceptie. Er gaan echter steeds meer stemmen op om die planning iets méér te laten behelzen. Want zo’n twintig procent van de zwangerschappen eindigt niet zoals gehoopt. De vrouw krijgt een miskraam, bevalt (veel) te vroeg, krijgt een kind met een groeiachterstand of een aangeboren aandoening, of het baby’tje sterft tijdens of kort na de bevalling.

Het zou een stuk schelen als vóór de eerste keer dat er onbeschermd wordt gevrijd, man en vrouw even stil staan bij hun leefgewoonten, zo betoogde de Rotterdamse hoogleraar verloskunde en prenatale geneeskunde Eric Steegers eerder in deze krant. Iets gezonder leven kan belangrijke gevolgen hebben voor de gezondheid van het nageslacht.

„Het inzicht groeit dat de eerste fase van de zwangerschap cruciaal is”, zegt Ellen Out, beleidsmedewerker bij KNOV, de beroepsvereniging van verloskundigen. In de eerste tien weken ontwikkelen zich de organen van het kind en wordt de placenta aangelegd. „Maar de eerste zwangerschapscontrole vindt meestal pas plaats bij tien of twaalf weken.” Verloskundigen en gynaecologen hollen daardoor vaak achter de feiten aan. Als bij de eerste controle blijkt dat de aanstaande moeder rookt, een hoge bloeddruk heeft of medicijnen gebruikt, kan de schade al lang zijn aangericht.

De KNOV is daarom in september vorig jaar bij wijze van proef op diverse plaatsen in het land begonnen met ’kinderwensspreekuren’. „Iedereen die zwanger wil worden kan bij ons terecht”, aldus Nicole Manders, die nauw betrokken was bij de ontwikkeling van wat eerst nogal plechtig het ’preconceptieconsult’ heette, „dus niet alleen de mensen die vermoeden dat er problemen zouden kunnen komen. Het is advies op maat.”

Ze laat een lijst met onderwerpen zien die tijdens een persoonlijk gesprek met wensouders wordt doorgenomen. „We hebben het bijvoorbeeld over de medische voorgeschiedenis van zowel man als vrouw. Die kan aanleiding zijn om mensen door te verwijzen naar een gynaecoloog of geneticus als er bijvoorbeeld sprake is van erfelijke ziekten. Maar we kaarten ook altijd even aan of mensen zich realiseren wat een kind betekent. Soms zijn we zo uitgepraat, maar soms raakt dat een gevoelige snaar.”

De cyclus van de vrouw is ook een thema. „Vrouwen willen graag zo snel mogelijk zwanger worden. Nou benadruk ik altijd dat ze vooral niet heel geforceerd op de juiste momenten moeten gaan vrijen, het moet ook een beetje spontaan blijven. Tachtig procent van de stellen die een kind willen is sowieso na een jaar zwanger”, aldus Manders. „Maar het blijkt dat veel vrouwen überhaupt niet zo goed weten wat de beste tijd is.”

Er wordt aandacht besteed aan het belang van foliumzuur, gezonde leefgewoonten en goede voeding. En er wordt vast gesproken over de verschillende prenatale testen die mogelijk zijn als een vrouw eenmaal in verwachting is. „Dat is een moeilijk onderwerp: wat wil je weten over de gezondheid van je kind en wat doe je als een test een slechte uitkomst heeft. Maar door het nu vast aan te kaarten geef je mensen meer tijd erover na te denken. Als de zwangerschap er eenmaal is, is er meteen een enorme tijdsdruk, wordt het heel emotioneel.”

Het kinderwensspreekuur slaat aan, zegt Manders, die samen met nog drie vroedvrouwen jaarlijks zo’n 400 tot 500 bevallingen doet in het noorden van Eindhoven. „Het is een gemêleerd gebied, met een villawijk, maar ook een achterstandsbuurt. Die variatie maakt het juist leuk.” Autochtonen met allerlei achtergronden weten de weg naar ’t Noorden, zoals de verloskundigenpraktijk heet, goed te vinden. Ja, ook hoogopgeleide vrouwen. „Die hebben vaak alles al opgezocht via internet, maar hebben dan zoveel informatie dat ze door de bomen het bos niet meer zien.”

Het lastigste blijft het bereiken van allochtone vrouwen. „We hebben zelfs posters opgehangen in moskeeën, maar er valt nog heel wat te winnen. Want soms zien we die vrouwen pas voor het eerst als ze al twintig weken zwanger zijn.”

Het advies voorziet in een behoefte, is de ervaring van Manders. „Mensen zeggen: ik ben blij dat ik het nu weet, dat ik achteraf geen spijt krijg.” Volgens KNOV-medewerker Ellen Out komen soortgelijke reacties uit de rest van het land. Ze wijst op een promotie-onderzoek van twee Leidse wetenschappers dat vorig jaar liet zien dat preconceptie-advies over het algemeen als positief wordt ervaren en niet leidt tot meer onrust over wat er allemaal mis zou kunnen gaan.

Blijft natuurlijk wel de vraag wat te doen als er van die planning niets terecht gekomen is, sterker nog als er al met het regelen van de anti-conceptie iets mis is gegaan.

Moet een vrouw zich dan heel ongerust maken als ze met tien of twaalf weken zwangerschap bij de verloskundige komt? Nicole Manders lacht. „Nou, over vruchtbaarheid hoeven we het dan in ieder geval niet meer te hebben. En gelukkig grijpt het lichaam vaak zelf als er echt iets mis is. We leggen dan de nadruk op wat er vanaf dat moment goed is voor de baby. Maar het blijkt dat mensen het erg prettig vinden al in een eerder stadium te weten wat ze kunnen doen voor de gezondheid van hun kind.”