Schaatsen EK allround / Butter trots op baan met ’dicht ijs’

De EK allround wordt gehouden in ’een diamant’ van een ijshal. Volgens ijsmeester Bertus Butter zijn in het 120 meter laag gelegen Kolomna wereldrecords mogelijk.

Water is voor Bertus Butter (56) wat wijn is voor de vinoloog. Aan de smaak van water herkent hij de samenstelling, en kan hij de uiteindelijke sterkte, houdbaarheid en glijdbaarheid van het ijs bepalen.

De Nederlandse ijsmeester maakte ooit furore door met een revolutionair dunne ijsvloer van Thialf ’s werelds snelste baan te maken. De voorsprong van Heerenveen is in plaatsen als Calgary en Salt Lake City meer dan ingehaald door de hoge ligging.

De afgelopen drie jaar heeft Butter gewerkt aan de bouw van de veelgeprezen nieuwe Kometa-ijsbaan in Kolomna, een industriestadje op 120 kilometer van Moskou. Volgens Butter zijn in de hal vijf noviteiten verwerkt die de ontwikkeling van het schaatsen zullen bevorderen.

Soortgelijke bemoeienis staat op stapel bij de ontwikkeling van ijspaleizen in Astana, de hoofdstad van Kazachstan, en op de plaats van de oude recordfabriek in Alma Ata, Medeo. Ook Sotsji, de Russische olympische stad voor 2014 heeft om zijn medewerking gevraagd. „Ik ben er om het schaatsen te ontwikkelen. Dan maakt het me niet uit waar ik dat doe.”

Butter beschouwt zich op zijn vakgebied nog altijd als een eenling, al is hij blij dat hij tegenwoordig een klankbord heeft in Beert Boomstra, de man die hij zelf opleidde. „Bij wetenschappers informeren en lezen over ijs maken? Met wie dan en waar? Waar ik dan mijn kennis vandaan heb? Ik heb niets anders te doen, dit is mijn leven. Ik doe alles op gevoel en door te proberen.”

Toen in de jaren zeventig trainer Egbert van ’t Oever uit Medeo terugkwam met verhalen over ’twee keer de wind mee’ op de wonderbaan, liet Butter langs de baan in Haarlem strategisch een bomenhaag plaatsen om hetzelfde effect te bereiken. „Aan de ene kant de wind mee, aan de andere kant de luwte. Het hielp, dat is bewezen.”

Een Japans onderzoek wees uit dat verschillende muziekcomposities invloed hebben op de samenstelling van ijskristallen. „Hardrock levert iets anders op dan klassiek. Muziekcomposities zijn niets anders dan geluidsfrequenties. Ik heb apparatuur gekocht die frequenties produceren, ben gaan uitproberen en het werkt.”

De ene toon is de andere niet, net zoals het ene water het andere niet is. Butter wordt een keuze voorgelegd: een flesje Spa blauw, kraanwater uit Kolomna en het water uit de bron waarmee het ijs van Kometa wordt bereid. „Dan zou ik van Spa blauw geen ijs willen maken, en dat kraanwater mag je houden. Soms is het bruin, soms een beetje groen.”

„De een proeft wijnen, ik proef water. Ik kan proeven wat erin zit. Spa blauw is ongeschikt, te schoon. Ik wil dicht ijs hebben. Taai en hard en er moet iets glijdbaars in zitten. Ik bepaal of er magnetisch veel spanning inzit. Er mag geen chloor inzitten, want dat wordt omgezet in zout.”

„Er moet wel kalk in, dat is het bindmiddel tussen de kristallen. Neem cement, gooi er kiezels in en je hebt beton. Zo werkt kalk in ijskristallen. Hier hebben we water van verschillende dieptes getest, en het beste gekozen.”

Butter werd drie jaar geleden voor het project in Kolomna gevraagd. Wat de ultramoderne baan in roebels heeft gekost, hij zegt geen idee te hebben. „In Nederland zou een dergelijke hal 60 tot 70 miljoen euro kosten. Wie hier betaalt? Geen idee, ik word betaald door de staat.”

Zonder slag of stoot is de bouw niet gegaan. „We hebben hier een nieuw systeem ontworpen en daarvoor heb ik mensen moeten opleiden. Ze waren hier in Kolomna gewend om op een kar te zitten, nu stappen ze in een Formule 1.”

„Als hier de luchtdruk ver genoeg daalt en we voeren de luchtvochtigheid wat op, dan zijn op de 10 kilometer en op de 5 kilometer bij de vrouwen wereldrecords mogelijk. Dat realiseren ze zich hier nog amper. Ze beginnen net een beetje te beseffen dat ze een diamant in handen hebben.”