Geen open markt zonder open geest

Maandag praten 152 landen in Genève over vrijmaking van de wereldhandel. Europa besloot zuchtend om onderlinge verschillen even te vergeten en daar met één stem te spreken. Kan de wereldgemeenschap dat kunstje ook flikken?

Het was even diep zuchten gisteren, maar de Europese landen gaan dan toch gezamenlijk de strijd aan met de rest van de planeet over de wereldhandel.

Het is een strijd op vele fronten over eindeloos veel onderwerpen, van bananen tot banken. Maar Europa heeft zoveel te winnen bij een akkoord over de wereldhandel dat de EU-landen hun onderlinge geschillen even laten varen. De EU-ministers van handel besloten gisteren dat de Europese Commissie, die al sinds jaar en dag de onderhandelingen voert, gewoon mag doorgaan met haar werk.

Dat is opmerkelijk, want de Franse president Sarkozy had op 1 juli, zijn eerste dag als EU-voorzitter, nog gefoeterd dat de Europese Commissie de landbouw in de uitverkoop doet door subsidies en invoerheffingen te verlagen. „Dat laat ik niet gebeuren”, zei Sarkozy toen.

Het was de zoveelste Franse uitval tegen de Britse eurocommissaris Peter Mandelson. Hij heeft te veel oog voor handel en industrie en te weinig voor de ploeterende boeren, vindt Frankrijk samen met andere zuidelijke landen en een paar Oost-Europese, zoals Polen.

Gisteren leken Sarkozy’s boze woorden vergeten, althans in het openbaar. Alle EU-landen schaarden zich achter Mandelson, ook Frankrijk, liet de Franse staatssecretaris Anne-Marie Idrac (buitenlandse handel) weten. „Er is geen sprake van dat zijn mandaat wordt veranderd”, zei ze. Daarmee illustreerde ze de lastige positie van een tijdelijk EU-voorzitter: die moet de lieve vrede in de EU bewaren en dat gaat ten koste van een harde, nationale opstelling.

Toch vertrouwen de EU-landen het niet helemaal. Met z’n allen trekken de ministers naar Genève om Mandelson en zijn collega van landbouw, de Deense Mariann Fischer Boel, op de vingers te kijken (en te helpen natuurlijk).

Mandelson reageert laconiek op het vooruitzicht dat de Franse minister Barnier hem op de hielen zal zitten aan het Meer van Genève. „Laat hem voor de picknick zorgen. Dan krijgen we weer eens iets anders dan bananen.” Hij hamert op de noodzaak tot eensgezindheid. „Dan is een succes mogelijk. Een mislukking zal kostbaar zijn voor iedereen.”

Voor Nederland gaan de staatssecretarissen Frank Heemskerk (economische zaken) en Frans Timmermans (Europese zaken), die zich in het buitenland minister mogen noemen. „Het is een dubbel onderhandelingsspel”, zei Heemskerk gisteren in Brussel. „Aan de ene kant willen we vooruitgang bereiken voor de minst ontwikkelde landen, maar we willen ook onze eigen positie in de wereld verbeteren.”

Nederland zit in het noordelijke kamp van de Europese Unie dat vooral ruim baan in de wereld wil hebben voor de Nederlandse industrie, diensten en handel. De zuidelijke EU-landen denken meer baat te hebben bij bescherming tegen goedkope import uit het verre buitenland.

Toch is het niet landbouw contra industrie; de scheidslijnen liggen ingewikkelder en soms per product of dienst verschillend. „Nederland is de tweede landbouwexporteur wereldwijd”, bracht Heemskerk in herinnering.

De staatssecretarissen hebben zich gisteren in het EU-beraad kalm gehouden tegenover de ’landbouwers’. „Als ik hard roep, dan moet ik daarvoor later betalen aan de Polen en de Fransen”, zei Heemskerk. „Onze positie is dat er absoluut een akkoord in de wereld moet komen. Daar zal Europa uiteindelijk beter van worden.”

Timmermans van Europese zaken toont begrip voor de landbouwlanden. Hij vindt dat vooral de Amerikanen op landbouwgebied moeten inbinden. „Europa is nu niet als eerste aan zet om met landbouw toegevingen te doen.”

Zoiets zei ook de Franse staatssecretaris Idrac. „Er komen geen concessies meer, alleen misschien wat preciseringen.” Wat het verschil is tussen die woorden, zal de rest van de wereld proberen uit te vinden tijdens de onderhandelingen.