Hemel vrouwelijke waarden maar op (opinie)

De roep om meer vrouwen aan de top stemt zorgelijk. Alsof alleen carrière en betaalde arbeid zinvol zijn voor de samenleving.

Hoe lang is het geleden? Een eeuw, twee eeuwen? De stads- en streekbussen waren nog getooid met afbeeldingen van kwieke meiden met de tekst: ’Kies exact’. Op de affiches zag je jonge vrouwen in witte jas met de woorden: ’Word tandarts, geen tandartsassistente’. Grappig was nog wel de kreet: ’Ga onder het aanrecht liggen, ga er niet achter staan’.

Toen al kon ik het benauwd krijgen van de eenzijdige kijk op emancipatie, met nadruk op het inhalen van achterstanden door vrouwen. Ik bedacht leuzen als ’Lol in de dubbelrol’ en eiste dat dezelfde bussen tegelijkertijd frisse jongens in beeld zouden brengen met het dringende advies ’Kies voor zorg’. Een beetje evenwicht moet er toch zijn.

In wezen is er weinig veranderd. Emancipatie verloopt, nog steeds, in een masculiene richting. De hele samenleving vermannelijkt. Je hoeft er de krant maar voor op te slaan, of de tv aan te zetten, of je hoort hoe sterk die tendens is. Vrouwen ’moeten maatschappelijk actief zijn’, ze moeten ’hun opleiding te gelde maken’. De waarde van betaalde arbeid wordt gedefinieerd vanuit het –mannelijke– prestatie- en groeimodel, dat ook criteria aanreikt voor wat ’top’ en ’carrière’ inhouden. FNV-voorzitter Agnes Jongerius wil over vier jaar verplicht 40 procent vrouwen aan de top. Zo’n voorstel doet het als issue ook een stuk beter dan het pleiten voor verplicht vaderschapsverlof van een jaar.

Deeltijdwerk kan een zeer geëmancipeerde keuze zijn, maar is het afgelopen jaar vaak afgedaan als zwaktebod van vrouwen die geen carrière ambiëren. Er waren rapporten over de loonkloof tussen mannen en vrouwen, die onder andere wordt veroorzaakt door de relatief lage beloning van ’typisch vrouwenwerk’. Vrouwen die hogerop willen komen kunnen maar beter wennen aan het idee dat status komt via de principes van een mannenwereld. Daarmee verdwijnt dus in het geheel niet het idee dat vrouwelijke kwaliteiten in principe tweederangs zijn.

Zullen we dat hele man-vrouw gedoe maar afschaffen, zullen sommigen onderhand hebben gedacht. Ieder mens is immers uniek, we praten er verder niet over, dat werkt maar stigmatiserend. Daar zat wat in, maar het was ook verhullend. Uiteraard is ieder mens uniek, maar beweren dat er géén verschillen zijn tussen mannen en vrouwen, is de ogen sluiten voor de werkelijkheid. Die verschillen zijn er wél.

Werkelijke emancipatie heeft keuzevrijheid en zelfbeschikking hoog in het vaandel staan. Om dat te bereiken zullen de statusverschillen moeten verdwijnen tussen ’mannelijk/masculien/yang’ en ’vrouwelijk/ feminien/yin’. Dat betekent een herwaardering van het vrouwelijke in mens en maatschappij. En dus een herwaardering van de zorg en het inlevingsvermogen, van het gevoel en de intuïtie, van de verbinding en de eenheid.

Misschien moet het vrouwelijke maar eens tijdelijk opgehemeld worden, om een nieuw evenwicht te bereiken. Dat kan onderdeel zijn van het proces van bewustwording. Een mooi voorbeeld is de boodschap van schrijver Eckhart Tolle met boeken als ‘De Kracht van het Nu’. In een samenleving waarin actie en prestatiegerichtheid nog zo centraal staan, mogen de schijnwerpers best een langere tijd gericht worden op de waardevolle ’zijnsaspecten’ in het hier en nu, om een andere levenskwaliteit zichtbaar te maken, op zoek naar balans.

Met een herwaardering van het vrouwelijke wankelt het patriarchale gedachtengoed pas echt. Dat proces is gaande en alle extra duwtjes zijn daarbij welkom. Een herwaardering van het vrouwelijke brengt op zijn minst een fundamentele bezinning met zich mee op het werk dat voor mensen én voor de samenleving belangrijk is, en dat de kwaliteit van het bestaan ten goede komt.

Het begrip ’betaalde arbeid’ zou vervangen moeten worden door ’zinvolle arbeid’. Op welke wijze lever ik een nuttige bijdrage? Dát is emancipatie. Om dat te beslissen vraagt een mate van verantwoordelijkheid en relatieve autonomie. Het vraagt ook om maatschappelijk beleid dat adequate voorwaarden schept om dergelijke keuzes mogelijk te maken.

Er zijn al tekenen dat er in de economie iets verandert, zie de vele initiatieven op gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het gaat echter niet alleen om ondernemen, maar ook om de zorg voor kinderen en anderen die afhankelijk zijn.

De acceptatie dat alle nuttige werk ertoe doet, is een aanzet tot een herwaardering van het vrouwelijke. Het is de weg naar echte vrijheid, waarbij mensen hun bestemming kunnen volgen. Op een evenwichtige wijze.

Iteke Weeda is een van de initatiefnemers van het Godinnenspektakel, zie ook www.godinnenspektakel.nl