Soeharto hield touwtjes strak in handen

JAKARTA (ANP) - De Indonesische ex-president Soeharto wist gedurende de dertig jaar dat hij het land regeerde alleen door sluwheid aan de macht te blijven. Hij stond bekend als 'de glimlachende generaal' die als een volleerd poppenspeler de touwtjes strak in handen hield.

Hij wist onder zijn bewind de economie te ontwikkelen en van Indonesië een 'Aziatische tijger' te maken. In maart 1998 werd Soeharto voor de zevende keer herkozen door het parlement tot president. Maar na massabetogingen kwam twee maanden later plotseling een einde aan zijn bewind.

Soeharto duldde geen kritiek op zijn regeerstijl, nadat hij in 1965 na een moordpartij onder generaals de macht had overgenomen van president Soekarno. Zijn regime steunde volledig op het leger en zijn oppermachtige Golkar-partij.

KNIL

Mohamed Soeharto werd op 8 juni 1921 geboren op Java. Op 19-jarige leeftijd nam Mohamed dienst in het Nederlandse koloniale leger KNIL. Tijdens de Japanse bezetting werd hij officier in het door de Japanners opgerichte Indonesische vrijwilligersleger. Hij vocht voor de onafhankelijkheid van Indonesië. Eind jaren veertig kreeg hij de militaire vuurdoop toen hij tegen de Nederlanders vocht die hun gezag probeerden te herstellen. Hij maakte snel carrière en in 1963 werd hij bevelhebber van de elite-eenheid Kostrad.

Over de periode na de staatsgreep van 1965 bestaat nog steeds veel onduidelijkheid. Wel is bekend dat links georiënteerde generaals, die trouw waren aan de toenmalige president Soekarno, dachten dat collega's een staatsgreep wilden plegen. Ze wilden dit voorkomen door zelf een tegencoup te plegen. Zes generaals en een luitenant die tegen Soekarno waren, werden op 30 september gedood.

Soekarno

Door de dood van zijn collega-generaals werd Soeharto opeens de machtigste man. Hij liet diezelfde dag zijn bataljons posities in de hoofdstad Jakarta innemen. Vervolgens haalde hij de opstandelingen over zich over te geven.

In de periode daarna was Soekarno officieel nog staatshoofd, maar achter de schermen trok Soeharto aan de touwtjes. Hij slaagde erin Soekarno in 1967 aan de kant te schuiven. In 1968 werd de generaal formeel gekozen tot president, waarna hij de Orde Baru (Nieuwe Orde) instelde. Hierbij hield hij de controle over alle maatschappelijke organisaties en het parlement.

Glimlachende generaal

De exacte rol van Soeharto tijdens de staatsgreep is nooit opgehelderd. In zijn biografie schreef hij later dat hij tijdens de coup ,,geen moment'' heeft gedacht Soekarno ten val te willen brengen. Maar historici menen dat 'de glimlachende generaal' op de hoogte was van de coupplannen. Door de overheid niet te waarschuwen, heeft hij zich volgens critici feitelijk schuldig gemaakt aan hoogverraad.

Hoewel communisten vermoedelijk niet of nauwelijks bij de staatsgreep betrokken waren, kregen zij wel de schuld. Een heksenjacht op communisten en Chinezen volgde. Zeker een half miljoen mensen werden vermoord. Hoewel de communistenjacht niet officieel van bovenaf werd geleid, deed Soeharto niets om de slachtpartijen te stoppen.

Oost-Timor

De president gold ook als de hoofdverantwoordelijke van het geweld in Oost-Timor. Nadat het gebied in 1974 onafhankelijk was geworden van Portugal, liet Soeharto het een jaar later annexeren. Alleen al in de eerste twee maanden van de bezetting vielen zeker 60.000 doden (10 procent van de totale bevolking). Gedurende de volgende 24 bezettingsjaren verloren nog eens tienduizenden het leven.

Soeharto is ook zelfverrijking verweten. In de jaren zestig was Indonesië nog straatarm en heerste er in de Gordel van Smaragd soms hongersnood. Dit veranderde in de jaren zeventig. Het land ontwikkelde zich van een verpauperd land tot een van de 'Aziatische tijgers', waardoor een rijke middenklasse ontstond. Het grootste deel van de welvaart kwam echter terecht bij een kleine kliek rond de president.

Sluwe poppenspeler

Soeharto vergaarde zelf naar schatting rond de vijftien miljard euro. Het vermogen van zijn hele familie wordt geschat op 35 miljard, grotendeels weggezet op buitenlandse bankrekeningen. Volgens Soeharto zijn dit lasterpraatjes. In 2007 kreeg hij gelijk van het hooggerechtshof. Het hof bepaalde dat het Amerikaanse blad Time Magazine hem ruim 76 miljoen dollar moest betalen wegens laster. Soeharto zei toen dat hij het grootste deel van het bedrag aan de armen zou geven.

In 2007 begon voor de rechtbank een civiele procedure tegen Soeharto. De staat eiste een bedrag van 1,1 miljard euro dat was bedoeld voor goede doelen dat de ex-dictator zou hebben verduisterd. Wegens zijn slechte gezondheid kwam het nooit tot een proces. Ook diverse actiegroepen die Soeharto beschuldigden van genocide lukte het niet hem voor een internationaal tribunaal te slepen. De sluwe poppenspeler wist altijd de dans te ontspringen. Zondag overleed hij op 86-jarige leeftijd.