Weg met de automatische piloot

In deze snelle wereld lijkt de tijd ons door de vingers te glippen. Als we ons minder richten op onze planning maar meer bewust worden van het moment zelf wordt ons leven rijker.

Je hebt een leuk vol leven: een prima baan, misschien schatten van kinderen, een gezellig thuis. Maar ’s avonds denk je na het afdraaien van je programma: waar is mijn dag gebleven? Was ik er wel bij? Om vervolgens het draaiboek van morgen alweer na te gaan. Weg avond.

Herkenbaar? Het is de automatische piloot. Die zorgt ervoor dat alles netjes verloopt, maar geeft in al zijn efficiëntie het gevoel dat het leven als een intercity door raast. We verkeren in ’mindlessness’ en vergeten te leven.

Het tegenovergestelde, mindfulness, kan helpen: door het trainen van aandacht leren om in het hier en nu te zijn in plaats van bij de boodschappen van morgen of dat gesprek van gisteren. En zo kun je opeens van een winterzonnetje genieten terwijl je op de bus wacht, terwijl je je normaal gesproken helemaal opvreet omdat hij te laat is.

„Wie wil er nou niet met aandacht genieten van een glas wijn, een hap eten, een douche, lol met de kinderen? Het is een technische training die je leert opmerkzaam te zijn.” Psycholoog en aandachttrainer Rob Brandsma schreef het opstapboekje ’Beter Nu. Breng mindfulness in je leven’. Mindfulness, of aandachttraining, is steeds populairder in Nederland. In iedere provincie lopen jaarlijks meerdere cursussen.

Mindfulness vertaalt zich in praktische oefeningen. Met aandacht voelen hoe je zit, loopt, ademt of zelfs eet. Stilstaan bij het tandenpoetsen, voelen hoe de spieren zich samentrekken tijdens het traplopen. Of gewoon even een minuut de tijd nemen om te kijken hoe het gaat met bijvoorbeeld je gedachten: is het rustig of zit je in een achtbaan? Hoe meer oefening, hoe meer vaardigheid.

Het kan behoorlijk spannend zijn om alles optimaal te ervaren. Verdriet, woede, angst; we gaan het liever uit de weg. De hersenen zien de gevoelens als een ’probleem’ dat ’opgelost’ dient te worden. Dit is niet altijd nodig. Wie zich ervoor openstelt en het met een nieuwsgierige blik bekijkt zal merken dat het gevoel vanzelf weer verdwijnt. En dat levert vaak beduidend minder leed op dan het alternatief: het gevoel bestrijden. „Dat is de grote paradoxale kern van mindfulness: juist door niet te proberen iets te bereiken, bereik je het”, legt de psycholoog uit.

Oorspronkelijk is de mindfulness een kern van het boeddhisme. Het is een vorm van meditatie die meer dan 2500 jaar oud is. Brandsma: „Meditatie is bewust zijn van wat je doet, terwijl je het doet. En dus kun je een meditatie maken van de afwas”. Het was de Amerikaanse wetenschapper Jon Kabat-Zinn die vanaf de jaren zeventig de mindfulness introduceerde in de psychologie. Vooral de afgelopen tien jaar komt het onderzoek ernaar in een stroomversnelling.

Aandachttraining is eerder een aanvulling op dan een vervanging van therapie, zegt Brandsma. De cursus is eigenlijk voor iedereen nuttig, van mensen die last hebben van stress of angst tot prima functionerende personen die de kwaliteit van hun leven willen verbeteren. „Het is gewoon praktisch waarnemen wat er is. En eventueel je reactie daarop. Dat geeft je een keuze en dus vrijheid. En dat is de uiteindelijke clou, daar gaat het allemaal om.”