14/05/08 - Halsema: Ethische superioriteit nekt democratisch debat

Het superioriteitsidee van gelovigen maakt het politici lastig, zegt Femke Halsema. Ze wil een tegenbeweging van ’zoekende gelovigen’.

Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, voelt zich dikwijls ongemakkelijk met religie in de politiek. En daar hebben meer politici last van, zegt zij. Volgens haar komt dat door het ethisch conservatisme, ook wel ’ethische superioriteit’, in religieuze bijdragen aan het debat.

„Voor ’zoekende gelovigen’ ligt hier een prachtige taak’’, zei Halsema gisteren tijdens uitreiking van de Ab Harrewijn Prijs.

Ethische superioriteit noemt Halsema ’het geloof van het weten’. „Die staat haaks op de uitspraak van theoloog Schillebeekx dat ethiek is gebaseerd op menswaardigheid en humaniteit”, zegt ze. Het zou hierbij gaan om menselijke consensus die ontstaat na veel en lang zoeken. Ethische superioriteit ontkent deze consensus, sterker, schuift de consensus terzijde als in strijd met het enige en ware geloof, aldus Halsema. Als voorbeeld noemt ze een uitspraak van bisschop Eijk. Hij noemde onlangs de zelfgekozen dood van Hugo Claus ’niet moedig’. ChristenUnie-politica Tineke Huizinga vat het superioriteitsdenken volgens Halsema bondig samen met de opmerking: ’Als ik geen christen was, zou mijn leven wel heel erg om mezelf draaien’.

Maar ook in islamitische kring overheersen vrijwel altijd de opvattingen van conservatieve imams over bijvoorbeeld homoseksualiteit, vrouwen en andersdenkenden, meent Halsema. Toch verdient religie volgens haar wel degelijk een plek in de politiek en de publieke sfeer. ’Het geloof van het zoeken’ kan uitkomst bieden. Dit geloof inspireert en begeleidt het dagelijkse handelen maar leidt niet tot eenvoudige recepten voor hoe je moet leven. Het leidt ook niet tot kant en klare politieke opvattingen over ingewikkelde ethische en maatschappelijke vragen. Eerder tot meer vragen, meer dilemma’s, grotere reflectie, aldus de fractievoorzitter van GroenLinks.

In de samenleving zijn er volgens haar ’zoekende gelovigen’, die geen enkel –religieus getoonzet – bezwaar hebben tegen levensgroot afgebeelde dames in gouden bikini’s. Of die om goede redenen voor euthanasie en abortus zijn. Halsema: „Misschien zijn ze tegen, maar gebruiken zij niet het geloof om hun al te menselijke mening te rechtvaardigen.’’

Ze doet een appèl op christenen en moslims die niet over hun ethische opvattingen willen debatteren om dat wel te doen. Maar ze realiseert zich dat het juist vanwege hun ethische superioriteit aan dovemansoren is gericht. Daarom roept ze de ’zoekende gelovigen’ op om de samenleving te tonen dat ’het zekere weten’ een democratisch debat fnuikt.

De Ab Harrewijn Prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan mensen die zich inzetten voor de onderkant van de samenleving. Dit jaar ging de prijs naar ’Even bijtanken’, een initiatief dat weekendjes weg organiseert.